Moderne Nederlandse Letterkunde

Lunchlezing (1): literatuur & ziekte

2012-01-02T23:22:00.001+01:00

Met een serie lunchlezingen zet de afdeling Literatuur en Cultuur het komende semester [2012] haar onderzoekers in de schijnwerpers. Neem op maandag 16 januari 2012 je broodtrommel mee naar kamer 12A-39 en hoor waar je collega's zich in hun onderzoek mee bezighouden. We starten met een dubbelsessie waarin Wouter Schrover (promovendus Nederlandse letterkunde) en Niels Vonberg (Research Master-student) zullen vertellen over hun onderzoek naar literatuur en ziekte.

Wouter Schrover zal spreken over "Doodgaan doe je zo? Revivalism en Daniel Kehlmanns 'Rosalie geht sterben'". Niels Vonberg reflecteert op affecten en ziekte in poëzie.

Meer informatie/aanmelden - k.steenbergh@let.vu.nl. Noteer alvast 12 maart - Janet van der Meulen; 14 mei - Diederik Oostdijk.

Met de beste wensen voor het nieuwe jaar!

Studenten op bezoek bij Frans Thomése

2011-12-14T08:33:00.001+01:00

Van links naar rechts: P.F. Thomése, Zadok Wiznizer, Chris Veldhuis en Tom Boeije

Op donderdag 8 december 2011 brachten enkele studenten - allen deelnemers aan het college ‘Het literaire veld, theorie en praktijk’ annex ‘Schrijvershuisbezoeken’ - samen met Jacqueline Bel een werkhuisbezoek aan schrijver P.F. Thomése. Ter voorbereiding op dit bezoek was onder meer J. Kessels, the novel gelezen. Stof genoeg om over te praten, want dit boek is rauwer, directer, vulgairder en dus bepaald uit ander hout gesneden dan bijvoorbeeld De Weldoener, een ander prozawerk van diens hand.

Omdat P.F. Thomése ook zelf een prominente rol speelt in deze roman, spitste het gesprek zich toe op het biografische gehalte van het boek. ‘Mijn boeken zijn altijd zowel verzonnen als biografisch. Je schrijft over datgene wat je het beste kent, en dat ben je zelf,’ zei de auteur. Maar hij vindt het wel belangrijk om iets erbij te verzinnen, ‘anders was ik wel non-fictieschrijver geworden.’

Zelfs Schaduwkind, dat Thomése schreef na de dood van zijn dochtertje Isa heeft fictionele elementen, bekende hij. Dat je als schrijver af en toe ‘een buitenbeentje’ schrijft vindt hij wel verfrissend. ‘Ik vind het prettig om dingen te beweren die je kunt ontzenuwen. Zo vind ik het situeren van mooie jeugdherinneringen op een plek waar je het niet verwacht, namelijk in een snackbar, wel leuk.’ Overigens was het de ‘amateur’ Thomése opgevallen dat studenten Neerlandistiek vaak wel een erg heilige opvatting van teksten hebben. Zo leverde een gezamenlijke inventarisatie van de intertekstualiteit in J. Kessels, the novel, toch al gauw Kees ’t Hart, Nabokov en Proust op. De schrijver kon niet ontkennen ‘dat je altijd wel een paar clichés uit de literatuur meeneemt. Die grote jongens loodsen je toch je verhaal binnen,’ vond hij.

Aan de Kessels-serie komt in elk geval nog geen eind, want het vervolg is in de maak. Maar ‘dat wordt heel anders, want J. Kessels wordt verliefd, en dat is wel een beetje out of character.’ Deze ‘nieuwe Kessels’ speelt zich ditmaal niet af in een snackbar (waar de hoofdpersoon verslaafd raakt aan zowel de billen van de dochter van de uitbater als aan de frikadellen die ze bakt); deze roman heeft een Chinees restaurant als achtergrond. Kessels raakt zelfs verzeild in Shanghai, waar je - by the way - nergens goede bami kan krijgen, zoals in Tilburg-Noord. Dat wordt weer smullen dus!

Annette Jenowein (die dit bericht schreef)

Van links naar rechts: Annette Jenowein, Jacqueline Bel, Zadok Wiznizer, Irwan Droog (op achtergrond), Roos van Rijswijk, P.F. Thomése, Chris Veldhuis, Tom Boeije, Wil van den Heuvel, Zadok Wiznizer en Marjolein Oskam. Ronald Giphart, VU-schrijver op locatie, maakte de foto

Berkeley

2011-11-23T15:16:00.000+01:00

Van eind augustus tot begin november 2011 verbleef promovenda Willemijn van der Linden aan de University of California, Berkeley. Zij volgende daar PhD-seminars en verzorgde enkele colleges. Een aanzienlijk deel van haar onderzoekswerkzaamheden heeft zij verricht in de monumentale en zeer rijke Doe Library (zie de foto), waar ook Harry Mulisch zelf als 'writer in residence' lezend en studerend zou hebben doorgebracht. Willemijn hoopt volgend jaar (2012) haar dissertatie over De ontdekking van de hemel gereed te hebben.

Leescultuur op protestante basisscholen

2011-11-19T20:54:00.001+01:00

De dochter van de promovenda, lezend op het omslag

Op woensdag 16 november 2011 15.45 uur verdedigde Erna van Koeven met succes haar proefschrift Zo doen wij dat nu eenmaal; Literatuuropvattingen op open protestants-christelijke basisscholen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Van Koeven is aan Windesheim verbonden als kenniskringlid bij het lectoraat Pedagogische Kwaliteit van het Onderwijs. Promotoren van haar onderzoek waren prof. dr. D.H. Schram en prof. dr. M.L.L. Volman, co-promotor was dr. Y.A.M. Leeman.

Het proefschrift van Erna van Koeven handelt over de wijze waarop open protestants-christelijke basisscholen (een derde van alle basisscholen in Nederland) met kinderliteratuur omgaan. Het raakt daarmee aan de manier waarop op deze scholen wordt gedacht over leescultuur, over levensbeschouwelijke identiteit, over onderwijs met pedagogische kwaliteit en over de protestantse leestraditie. Ben Peperkamp opponeerde. Het boek is uitgegeven onder auspiciën van Stichting Lezen.

Making sense of pain

2011-11-19T19:10:00.001+01:00

Onlangs werd de door Wouter Schrover verzorgde presentatie, handelend over de representatie van pijn in een roman van Anna Quindlen, onder de titel "Pain, Pain Management and the Wish to Hasten Death in Anna Quindlen's One True Thing" gepubliceerd in de elektronische congresbundel Pain: Management, Expression, Interpretation. Eds. Andrej Danczak and Nicola Lazenby. Oxford: Inter-Disciplinary Press, 2011, p. 29-37.

Het e-book kan worden bekeken op de website van InterDisciplinary Press - www.interdisciplinarypress.net.

Promotiesucces

2011-11-16T10:48:00.000+01:00

Op 10 november 2011 is Ksenia Robbe summa cum laude gepromoveerd op het proefschrift Dialogics of Motherhood: Contemporary South African Women's Writing and the Politics of Translocation. Ena Jansen en en prof. Dr. Ansgar Nünning van de Justus-Liebig Universiteit in Giessen begeleidden haar.

Ksenia heeft Zuid-Afrikaanse "paren" teksten geanalyseerd waarin moederschap wordt gerepresenteerd. Het betreffen Sindiwe Magona’s Mother to Mother en Marlene van Niekerks Agaat, Zoë Wicombs You can’t get lost in Cape Town en Pamphililia Hlapa’s A Daughter’s Legacy, Ellen Kuzwayo’s Call me Woman en Antjie Krogs A Change of Tongue. Een van Robbe’s conclusies is ‘that the representaions of mothers and experiences of motherhood in all these texts are much more ambiguous than any simple iconic images may suggest. Even the most stereotypical images of mothers rooted in domestic spaces and presenting one’s identity in terms of belonging to family contain the grains of resistant or alternative perspectives which their daughters’ narratives suppress and actualize.’ Moederschap is volgens haar maar één van de belangrijke categorieën die translokale en historisch-gefundeerde perspectieven in cultureel onderzoek mogelijk maken. ‘Such transnational/ transcultural readings keep studying the local yet trace the historical dynamics of how each location is constituted in an ongoing dialogue with other ones.’

Ksenia Robbe is van Russische herkomst en studeerde in 2005 af in ‘African and Oriental Studies’ aan de St Petersburg Universiteit. Daar ontwikkelde zij een interesse in Zuid-Afrikaanse literatuur en leerde Afrikaans en Swahili spreken. Zij functioneert thans in een Duitse academische omgeving en heeft haar proefschrift in voortreffelijk Engels geschreven en verdedigd.

Zie http://cultdoc.uni-giessen.de/wps/pgn/ep/cultdoc/kseniarobbe/ksenia-robbe-ma voor meer informatie over het werk van Ksenia.

Kamer

2011-11-02T10:55:00.000+01:00

Dick van Halsema trof in de nalatenschap van de dichter J.H. Leopold een foto aan van diens werkkamer. De kamer waarin de dichter bijna dertig jaar lang gewerkt en gewoond heeft. De foto is op een website van het tijdschrift Tirade te zien. Bezoekers kunnen inzoomen op elementen, zoals het schilderij aan de muur, de boeken op het bureau en de schuin naar achteren geschoven stoel. Dick van Halsema schreef een essay waarin hij de kamer in een ruimer biografisch kader plaatst. Wie herkent de partituur op de piano (zie de foto)?

De dorpsomroeper is terug

2011-10-31T21:34:00.001+01:00

‘De dorpsomroeper is terug!’ Zo luidt de titel van de masterscriptie van Coen Borgman waarmee hij in september 2011 succesvol afstudeerde. Deze titel ontleende hij aan een uitspraak die Adriaan Jaeggi deed bij zijn aanstelling in januari 2005 als "eerste stadsdichter van Amsterdam". De scriptie behelst een onderzoek naar het stadsdichterschap in het algemeen en dat van Jaeggi in het bijzonder.

De analyse waarvan zijn scriptie verslag doet, bestaat uit drie componenten. In de eerste plaats onderzoekt Borgman actoren en instituties uit het cultureel verleden die elementen van het modern (publiek) stadsdichterschap bevatten. In de tweede plaats atendeert Borgman op enkele buitenlandse instituties waaraan het tegenwoordig (Amsterdams) stadsdichterschap schatplichtig lijkt. En tot slot laat Borgman zien hoe de aanstelling van Adriaan Jaeggi tot stand kwam. Daarbij maakt hij gebruik van beleidstukken van de gemeente Amsterdam.

In enkele‘intermezzo’s’ biedt zijn scriptie een beschrijving en interpretatie van twee in de media uitgevochten relletjes die met het stadsdichterschap verband houden; ook deze stukken dragen bij aan een beter begrip van dit 21ste eeuwse culturele verschijnsel.

Begeleiding: Ena Jansen

Literatuur op de Zuidas (9)

2011-10-10T10:46:00.000+02:00

Der Prozess

Het tweede seizoen van Literatuur op de Zuidas wordt vervolgd! Ex-coach en columnist Martin Šimek is op 10 november 2011 onze gast in Amsterdam Bright City. Aanvang 19.30 uur.

Šimek, zegt hij, heeft zich altijd hartgrondig gestoord aan coaches die anderen iets aan willen leren. Door zijn communistische jeugd in Tsjechoslowakije gelooft hij niet aan autoriteit. Šimek gebruikt vooral humor bij coaching. En humor vindt hij ook in Kafka's meesterwerk, Het proces, dat in vertaling verschijnt in de mooie Perpetuareeks van Uitgeverij Athenaeum. Elsbeth Etty praat met hem over zijn keuze voor Kafka, Tsjechoslowakije, het communisme en zijn visie op leven, literatuur en zijn werk.

Meer informatie over de bijeenkomst - georganiseerd door VUconnected, onze groep en Uitgeverij Athenaeum - vind je op deze website. Voor een overzicht van de vorige afleveringen (inclusief videoregistraties) klikke men hier. Iedereen is van harte welkom!

Nummer 2

2011-10-07T23:21:00.001+02:00

Bemoedigend nieuws. De opleiding Nederlands van de Vrije Universiteit staat volgens de Elsevier-studentenranking 2011 (gepubliceerd in Elsevier 67 (2011) nr. 39, p. 106) op een gedeelde tweede plaats - samen met de opleidingen in Leiden, Utrecht en Nijmegen.. Het verschil met de nummer 1 (Groningen) is minimaal. We danken allen die aan dit resultaat hebben bijgedragen!

Literatuur op de Zuidas (8)

2011-10-07T23:00:00.004+02:00

Andersen

De succesvolle reeks "Literatuur op de Zuidas", een initiatief van onze faculteit, VU-connected en uitgeverij Athenaeum, wordt voortgezet. Elsbeth Etty spreekt op 13 oktober 2011 19.30 uur in Amsterdam Birght City, hét lokaal aan de Zuidas, met Karin Spaink - Nederlands columniste, essayiste, publiciste, schrijfster en feministe - over de beroemde Sprookjes van Andersen, vertaald en uitgegeven in de Perpetuareeks van Athenaeum.

Als kind droomde Karin reeds van de rode schoentjes, de kleine zeemeermin, en de nieuwe kleren van de keizer: ze vond het prachtige verhalen over het (im)perfecte lichaam en uiterlijk. Etty praat met Spaink over haar fascinatie voor dit beroemde werk van de Deense auteur - een fascinatie die bleef, ook toen haar eigen lichaam het liet afweten.

Meer informatie vind je op de site van VUconnected. Iedereen is welkom.

Kunst van het lezen

2011-09-27T15:43:00.001+02:00

Het cultuurbeleid houdt anno 2011 ook mooie dingen in beweging. Staatssecretaris Zijlstra continueert het landelijke leesbevorderingsprogramma Kunst van Lezen, in samenhang met het Actieplan Laaggeletterdheid 2012-2015.

Stichting Lezen en het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) krijgen de opdracht om een vervolgplan op te stellen voor de jaren 2012-2015. Zijlstra stelt jaarlijks bijna 3 miljoen euro beschikbaar. Als lid van de commissie Letteren en Bibliotheken van de Raad voor Cultuur hoop ik graag mee te kunnen nadenken over de richting waarin dit belangrijke programma zich verder zou kunnen ontwikkelen. Lees het rapport wanneer je wil weten wat het programma precies inhoudt: lezen, schrijven, spreken en oordelen is niet voor allen een vanzelfsprekendheid!

Vrije competitie NWO (2)

2011-09-27T15:11:00.000+02:00

Per 1 oktober 2011, voor het tweede opeenvolgend jaar, heeft Ben Peperkamp op verzoek van het GW-gebiedsbestuur zitting genomen in de ("tweede") NWO-beoordelingscommissie "Vrije Competitie". De commissie hoopt de werkzaamheden begin december 2011 af te ronden.

Raadpleeg voor de voor- en nadelen van de collegiale beoordeling (peer review) wikipedia.

Letteren onder de vuur

2011-09-27T14:55:00.000+02:00

De geesteswetenschappen liggen onafgebroken onder vuur. Wat zijn de oorzaken van de positie waarin wij ons bevinden, en waar liggen de oplossingen? Om de geest te scherpen, verdiepen wij ons sinds enkele maanden in boeken over de positie en toekomst van onze wetenschap, geschreven door geesteswetenschappers.

De volgende bijeenkomst is op 10 oktober 2011, 16-17.30 uur, in zaal 12A-39. Aan de orde is Chris Lorenz (ed), If You’re So Smart, Why Aren’t You Rich: Universiteit, markt, en management. Deze bundel bevat een scherpe analyse van de doorwerking van het neoliberalisme in de universiteit. Chris Lorenz analyseert in zijn artikel het “New Public Management” – een combinatie van vrije markt-retoriek en intensieve controle door het management. Iedereen is welkom. Meer informatie op de website letteren-onder-vuur.

Literatuur en kanker

2011-09-16T18:37:00.003+02:00

Aanstaande woensdag 21 september 2011 vindt het jaarlijkse symposium over "Literatuur & Geneeskunde" plaats. In het VU medisch centrum spreken onder andere psychiater Astrid Vellinga en medisch filosoof Arko Oderwald over het thema van dit jaar: kanker. Gastschrijver Ronald Giphart draagt poëzie van Martin Bril voor en Manon Uphoff houdt een publiekslezing "Over kanker in de romanliteratuur".

Het eerste exemplaar van de essaybundel Ontspoorde cellen. Kanker in fictie, waaraan onze promovendus Wouter Schrover een bijdrage leverde, wordt aangeboden aan hematoloog professor Peter Huijgens. Wouter betoogt in zijn essay, getiteld "Een ongemakkelijke waarheid. Familie en (hulp bij) zelfdoding in One True Thing", dat deze film op narratieve wijze lijkt te suggereren dat voor situaties waarin een terminale patiënt zich niet langer de persoon voelt die hij of zij ooit was en daarom een versnelde dood verlangt, palliatieve zorg geen oplossing heeft. De film laat zien dat in dergelijke gevallen de verantwoordelijkheid voor het gewenste sterven - althans in de VS - in eerste instantie bij de patiënt zelf, maar in tweede instantie ook bij de familie (en/of andere naasten) komt te liggen, simpelweg omdat zorgverleners de verantwoordelijkheid hiervoor niet straffeloos kúnnen nemen - ook al zijn er in de praktijk natuurlijk altijd artsen en verpleegkundigen te vinden die dit soms, op heimelijke wijze, toch doen.

One True Thing onderstreept zodoende op wel erg navrante wijze het belang van de familie in levenseindezorg, maar roept tegelijkertijd de - buitengewoon ongemakkelijke - vraag op of deze stand van zaken te verdedigen is.

Presentatie in Oxford

2011-09-16T16:30:00.000+02:00

Tweedejaars VU-Research Master studente Anne-Fleur van der Meer verbleef van 9 tot en met 14 september 2011 aan Oxford University. Zij presenteerde daar een paper op een vierdaagse internationale en interdisciplinaire conferentie, die werd gehouden op het prachtige Mansfield College (zie de foto). De conferentie, genaamd Monsters and the Monstrous, Myths and Metaphors of Enduring Evil, handelde over verschijningsvormen, functies en betekenissen van het monster en het monsterlijke in literatuur, film, architectuur, kunst, geschiedschrijving, religie en wetenschap.

In haar presentatie, getiteld ‘Monsters and the Monstrous as Negotiations of Value, Representations of Human Cloning in (Literary) Narrative Fiction’, besprak Anne-Fleur de functie en betekenis van het monsterlijke in representaties van wetenschap; in het bijzonder vroeg zij aandacht voor (het thema) ‘klonen’in literatuur en film. Als casus diende onder meer de veelbesproken Nederlandstalige roman De Engelenmaker (2005) van de Vlaamse auteur Stefan Brijs, waarin klonen (de wetenschapper, zijn methodes en 'producten') evidente connotaties bevat van het monsterlijke en het monster. Daarom kan de roman worden ingebed in een brede scala aan ‘cultural negotiations of value’ die verband houden met de kunstmatige reproductie van leven en de - vaak verstrekkende - implicaties daarvan.

Na haar presentatie werd uitvoerig nagepraat over de vraag waar de ‘negotiations’ zich in de roman in het bijzonder op richten. Gesproken werd ook over de vraag hoe De Engelenmaker via ‘het monsterlijke’ de uniciteit, identiteit en autonomie van gekloonde kinderen ter discussie stelt.

De presentatie van Anne-Fleur zal leiden tot een publicatie in een e-book dat door de organisatie van de conferentie zal worden verzorgd. Ben Peperkamp heeft Anne-Fleur begeleid.

Bedienden bij Van Dis

2011-09-16T16:15:00.001+02:00

Begin juni 2011 rondde Tom Steendam met succes zijn bachelorscriptie af. Daarin doet hij verslag van een comparatistisch interpretatief en thematologisch onderzoek naar vier narratieve teksten van Adriaan van Dis (1946): Een reis door de Karoo (1990), Nathan Sid (1983), Indische duinen (1994) en Op oorlogspad in Japan (2000). Zijn vraagstelling had betrekking op de wijze waarop zwarte, vrouwelijke bedienden in deze teksten zijn gerepresenteerd. Daarmee sluit hij nauw aan bij het lopend onderzoek van Ena Jansen.

In het gemeenschappelijke koloniale verleden van het voormalige Nederlands-Indië en Zuid-Afrika fungeerde de bediende niet enkel als spil in het huishouden, maar vaak ook als surrogaatmoeder voor de opgroeiende kinderen van de blanke werkgevers. Een bepalende rol dus. Niettemin is de stem van deze bedienden in de literatuur vaak nauwelijks hoorbaar. Dat geldt echter niet voor Van Dis. Hij blijkt juist op zoek te zijn naar de stem van de bediendes die hij ontmoet heeft; in zijn teksten laat hij hen zelfs optreden als focalisator.

Op onderstaande foto is Adriaan van Dis met de inmiddels gepensioneerdebediende Frances Magxa te zien. In Het beloofdeland speelt zij een belangrijke rol, zij onder een andere naam: Sophie.In het kader van de documentaireserie VanDis in Afrika (VPRO, 2008) zocht VanDis haar opnieuw op.

Tom Steendam: Tussen afstand en betrokkenheid. Representatie van bediendes in Zuid-Afrikaanse en Indische werken van Adriaan van Dis. Bachelorscriptie VU: juni 2011

Begeleider: prof. dr. E. Jansen.

Cyriel Buysse & het Vlaamse oorlogslandschap

2011-08-31T16:40:00.000+02:00

Ieper, 1919

Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werd een deel van het Vlaamse landschap totaal verwoest. Een van de contemporaine auteurs die hierover berichtte was de Vlaamse auteur Cyriel Buysse (1859-1932). In haar recent afgeronde masterscriptie heeft Anita van Prooijen bestudeerd of de beschrijvingen van het oorlogslandschap in het werk van Buysse uit de jaren 1915-1919 een bijdrage hebben geleverd aan de vorming van het zogenaamde cultureel geheugen met betrekking tot 'De Groote Oorlog'. Zij baseerde zich daarbij met succes op opvattingen van Ann Rigney over de rol van literatuur 'als draagbaar monument'.

Uit haar analyses blijkt dat aan Buysses proza het predicaat ‘draagbaar monument’ gehecht kan worden. Met zijn geschriften leverde deze bewogen auteur immers al in een vroeg stadium een gevarieerde bijdrage aan een cultuurtaal die de Eerste Wereldoorlog overtuigend representeert en zich vervolgens als het ware kon vastzetten in het collectieve geheugen.

Buysse heeft zich 1918 ook bezonnen op de vraag hoe een oorlog herdacht moet worden en wat daarbij de culturele functie van het landschap is. Zo pleitte hij voor het ongemoeid laten van de ruïnes van de stad Ieper (zie de foto hierboven), zodat deze kon fungeren als specifieke herinneringsplek of lieu de mémoire. Deze opvattingen zijn in het werkstuk meegenomen.

Anita van Prooijen: Het oorlogsproza van Cyriel Buysse als draagbaar monument. Masterscriptie VU: Amsterdam 2011. Begeleider: Dr. Jacqueline Bel

Lars Kroon, Go back to the zoo en literatuur

2011-08-31T15:28:00.000+02:00

Oor. augustus 2011

De augustusaflevering van het muziektijdschrift Oor (2011) bevat een uitgebreid interview met leden van de bekende poprockband Go Back to the Zoo. Onder de titel ‘Het existentialisme van Go Back to the Zoo’ vertellen de bassist en masterstudent Nederlands Lars Kroon en de zanger van de band, Cas Hieltjes, over hun passie voor literatuur, in het bijzonder voor het werk van Arthur van Schendel, Italo Svevo, Marcel Proust en het Modernisme.

Lars: 'Cas en ik houden erg van mooie boeken en daar hebben we het wel vaak over.' Cas: 'De twijfel van die personages uit het modernisme vormt vaak de inspiratie voor onze teksten. Wij zijn met dezelfde dingen bezig. De combinatie tussen een romantisch verlangen en het besef dat alles zinloos is.'

Lars Kroon wijdde zijn bachelorscriptie aan de Hollandse romans van Arthur van Schendel. Hij rondde in juni 2011 bovendien zijn masterscriptie af. Zijn bul neemt hij in september in ontvangst. Een bericht over dit masterwerkstuk volgt op deze blog.

Illustratie: omslag van Oor [augustus 2011], met masterstudent Nederlands Lars Kroon (helemaal links met zonnebril).

Emants & Schopenhauer

2011-08-25T14:51:00.009+02:00

Die Welt als Wille und Vorstellung, 1819

August de Feniks heeft in zijn onlangs afgeronde bachelorscriptie onderzoek verricht naar enkele intertekstuele relaties tussen het werk van de romanschrijver Marcellus Emants en het denken van de filosoof Arthur Schopenhauer. Daarbij heeft hij gebruik gemaakt van Emants’ novelle Op Zee (1899) en het fameuze hoofdwerk van Schopenhauer (in vertaling): De Wereld als wil en voorstelling (1819); de illustratie hierboven toont de titelpagina van de eerste druk van het oorspronkelijke werk.

Om een intertekstuele analyse tussen deze twee werken mogelijk te maken, heeft August een aantal centrale concepten uit Schopenhauers complexe filosofie. Deze concepten zijn: (de wereld als) voorstelling, (de wereld als) wil, bevestiging van de wil en ontkenning van de wil.

Duidelijk werd vervolgens dat voor ieder van deze concepten een zekere parallel met het onderzochte literaire werk van Emants kan worden aangewezen. Zo gaan zowel Schopenhauer als Emants uit van een diepe kloof in de voorstellingswereld van mensen. Iedereen wordt – beweren beiden - door een instinctieve drift gedreven: de wil (tot leven). Emants personages doen bovendien uitspraken die eerst begrijpelijker worden in het licht van het denken van Schopenhauer. Filosofie kan de romanliteratuur hier dus verhelderen.

Begeleider: Jacqueline Bel

Metamorfoze

2011-07-30T08:12:00.000+02:00

Papier

Bureau Metamorfoze, het Nationaal Programma voor het behoud van het papieren erfgoed, stelt de komende jaren (2011-2013) geld beschikbaar voor de conservering van tijdschriften. Behalve fysieke conservering door bijvoorbeeld ontzuring worden de tijdschriften ook gedigitaliseerd om de originelen, na beschikbaarstelling via internet, zoveel mogelijk aan het gebruik te kunnen onttrekken.

De uitvoering van digitalisering wil Bureau Metamorfoze centraal beleggen bij de Koninklijke Bibliotheek. De inhoudelijke beoordeling van de voor bewerking aangemelde tijdschriftentitels wil Bureau Metamorfoze graag overlaten aan een inhoudelijke adviescommissie, waarvan prof.dr. Sophie Levie van de Radboud Universiteit Nijmegen voorzitter is. Ben Peperkamp is mei 2011 gevaagd tot deze commissie toe te treden. Daarmee hoopt hij opnieuw een bijdrage te leveren aan de voortgaande digitalisering van ons literair erfgoed.

Ena opent

2011-07-28T07:41:00.000+02:00

Op vrijdag 2 september 2011 zal de introductiedag voor de nieuwe Masterstudenten worden gehouden. Daarvoor zijn alle studenten en alle medewerkers van harte uitgenodigd. Prof. dr. Ena Jansen (Nederlandse letterkunde) zal een lezing geven, onder de titel: "From Thandi the Maid to Thandi the Madam. Domestic workers in South African City Novels." Uiteraard is er aansluitend een borrel. Deze wordt gehouden op de 12e etage. Meer informatie of de facultaire website.

Hieronder: een foto van Ena, tijdens haar mooi voordracht.

RMA-student presenteert op internationale conferentie

2011-07-25T19:23:00.011+02:00

Onze researchmaster student, Christina Lammer, presenteerde op de 3rd Global Conference Evil, Women and the Feminine - dat in mei 2011 te Warschau (Polen) plaatsvond - een indrukwekkend paper over de vitale receptie van Charlotte Roche’s roman Feuchtgebiete (in het Nederlands vertaald onder de titel Vochtige Streken). Hierin beschrijft Roche, vanuit het perspectief van een 18jarige vrouw, onder meer een vitaal erotisch leven waarvan zelfbevrediging, anale seks en een eigenzinnige visie op seksuele hygiëne componenten zijn.

Vertrekkend vanuit verschillende (nationale en internationale) kritieken en recensies van dit boek – waarin onder meer de vraag werd gesteld of we hier met “platte porno”, of met juist een “bevrijdend en serieus te nemen manifest” te maken hebben waarin stereotype en gender-gebonden opvattingen over het “ideale (vrouwen)lichaam” worden bekritiseerd - analyseerde Christina de publieke discussie die er over Feuchtgebiete is gevoerd. Daarbij maakte ze gebruik van de discoursanalyse van Michel Foucault, de theorie van het abjecte van Julia Kristeva, en de historische analyse van psychoanalytica Élisabeth Roudinesco.

Naar aanleiding van haar mooie paper ontstond in het bijzonder een discussie over het psychoanalytische deel van de analyse. De aanwezige psychologen bekritiseerden Roudinseco’s gebruik van het DSM (het zogenaamde Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders, een Amerikaans handboek over mentale aandoeningen dat in de meeste landen als standaard in de psychiatrische diagnostiek dient.). Volgens de critici wordt het DSM namelijk vaak ‘te gemakkelijk’ ingezet. Veelal zijn er kanttekeningen te plaatsen bij een op basis van het DSM gemaakte diagnose omdat dit - ondanks een nadrukkelijke poging daartoe - niet altijd ondubbelzinnig of helder is. Deze vraag naar duidelijkheid van het discours van psychische ziektes binnen het psychologische-psychoanalytische circuit vormde uiteindelijk weer een mooie brug naar Foucault en zijn betekenis binnen de literatuurwetenschappen. Want om een analyse van (machts)relaties en het publiek en literair discours was het Christina in de eerste plaats te doen.

Illustratie hierboven: cover van Stern, nr. 19, 30 april 2008, met de tekst: "Feuchtgebiete. Der unglaubliche Erfolg von Charlotte Roche und die neue Lust der Frauen an der Provokation". Op de buik van het model: een miniportret van Roche en haar boek. Een analyse van dit Stern-omslag is zo eenvoudig nog niet! Daaronder: de Nederlandse vertaling (roze, met "pleister").

Prof.dr. Ben Peperkamp had de eer Christina bij de congresvoorbereidingen te mogen assisteren.

Literatuurforum.nl

2011-07-24T13:32:00.002+02:00

Utrechtse letterenstudenten beginnen Literatuurforum.nl! Een bericht van de initiatiefnemer, Rob van der Mei, neem ik hier graag over:

"Het idee voor Literatuurforum.nl, dat op 1 juli 2011 de lucht in ging, is ontstaan vanuit de observatie dat zelfs literatuurstudenten buiten de collegezalen weinig met elkaar over literatuur spreken. Toch blijkt tijdens werkcolleges dat veel van hen een mening hebben over de teksten die zij lezen, en deze ook graag delen met anderen. Bovendien leren studenten veel van elkaars leeservaringen tijdens discussies en presentaties, omdat eenieder vanuit een geheel eigen perspectief een verhaal of gedicht heeft gelezen.

Het internet biedt uitkomst omdat het een laagdrempelig medium is waar meningen gemakkelijk, en vaak anoniem, gedeeld kunnen worden. Een online discussieplatform gericht op literatuur leek daarom een goed middel om gesprekken over het lezen en schrijven van literaire teksten te stimuleren. Wie het bijvoorbeeld moeilijk vindt om tijdens colleges zijn of haar mening over een tekst te delen, kan dat nu anoniem doen, met een zelfgekozen gebruikersnaam.

Het forum biedt alle literatuurstudenten, evenals literatuurliefhebbers buiten de faculteiten, de mogelijkheid om zichzelf te ontplooien door over teksten te discussiëren, zelfgeschreven recensies te plaatsen, en tegelijkertijd de laatste ontwikkelingen bij te houden. Amateurschrijvers kunnen bovendien eigen werk ter beoordeling laten lezen, en er is ruimte voor discussies over aan literatuur verwante onderwerpen, zoals muziek, theater en film.

Om reacties te plaatsen en discussies te starten, hoef je enkel een zelfgekozen gebruikersnaam, wachtwoord en (ter verificatie) een geldig e-mailadres te registreren."

Symposium over Rutger Kopland

2011-07-20T15:00:00.008+02:00

Op 11 november 2011 is er bij het departement Religiewetenschap & Theologie van de Universiteit Utrecht een feestelijk symposium over levensbeschouwelijke aspecten van het werk van Rutger Kopland. De dichter zal het symposium hoogstpersoonlijk openen en afsluiten met een voorlezing uit eigen werk. Andere sprekers op deze dag zijn onder meer Arnon Grunberg, Marjoleine de Vos en Johan Goud.

Ook Ben Peperkamp zal er spreken; hij zal aandacht vragen voor wetenschappelijke (psychiatrische) aspecten van Koplands poëzie, zoals in [onderstaand fragment uit] het gedicht 'De chemie van de ziel' (Verzamelde gedichten. Amsterdam 2010, derde vermeerderde druk, p. 412) waarin een fysiologische of biochemische verklaring van "een gelukkig herinnering" per saldo reductionisch en ijdel blijkt. Is dat een laat of indirect protest tegen wat gemeengoed is geworden sinds Ohne Phosphor kein Gedanke: Jacob Moleschott und der philosophisch-naturwissenschaftliche Materialismusstreit im späten 19. Jahrhundert?

met de mooiste machines is er gekeken

waar en wanneer onze moleculen veranderen

in zoiets vluchtigs als bijvoorbeeld

een gelukkige herinnering

en waar en wanneer die herinnering

weer in de moleculen verdwijnt

op dezelfde plek op hetzelfde moment

en jawel: de beeldschermen bleven leeg

en de printers zwegen - duidelijker

bewijs is er niet.

Over machines gesproken? Waarom beschik ik niet over een digitale concordantie van deze gedichten, waarmee de tekstplaatsen getoond kunnen worden waar zo overvloedig gevoeld, gezien, gedacht, herinnerd, getast, gevraagd, gekend, getwijfeld of veranderd wordt - ten bewijze van Koplands fascinatie voor de subtiliteit én complexiteit van de geest (of moet ik zeggen: ziel)? Hieronder: een molecuulmodel van serotonine, een neurotransmitter met een exciterende werking - een potentiële geluksverbinding dus.

Ben Peperkamp & de Raad voor Cultuur

2011-07-19T22:49:00.007+02:00

Prof. dr. Ben Peperkamp, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, is per 1 maart 2011 - op voordracht van de Raad voor Cultuur - door Drs. Halbe Zijlstra, de Staatssecretaris van OCW, benoemd tot voorzitter van de Commissie Letteren & Bibliotheken. Hij volgt daarmee Anne Rube op, die het voorzitterschap vele jaren vervulde. Eerder was Ben Peperkamp lid van een Verkenningscommissie van de Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid, AWT, en adviseur bij het Nederlands Letterenfonds en het Brabants Kenniscentrum Kunst en Cultuur, BKKC.

Heb je het dan al niet druk genoeg? "Ja! Maar in tijden van evidente zorg over de toekomst van onze kunstsubsidies en openbare bibliotheekvoorzieningen (klik hier voor een voorbeeld) is een geëngageerd beleid meer dan nodig. Ik hoop daaraan constructief met de overige commissieleden, het uitmuntende secretariaat van de Raad en de betrokken ambtenaren van het Ministerie bij te dragen. Deze zomer werk ik me in, door het lezen van vele oude én nieuwe stukken en breng ik werkbezoeken aan betrokken (lees ook: door bezuinigingen getroffen) instellingen. Moedig verder, moedig verder! Het denken over nieuwe vormen van publiek-private samenwerking, slimme digitalisering van ons (literaire) erfgoed en de functie van de openbare bibliotheken in een veranderend medialandschap vormen daarbij speerpunten. Vanuit de Faculteit der Letteren van de Vrije Universiteit, die een maatschappelijk betrokken onderzoeksinstelling wil zijn, weet ik me bij dit nieuwe advieswerk krachtig ondersteund."

De Raad voor Cultuur is het wettelijke adviesorgaan van de regering en het parlement op het terrein van kunst, cultuur en media. De Raad is onafhankelijk en adviseert, gevraagd en ongevraagd, over actuele beleidskwesties en subsidiebesluiten. De raad stond volop in de belangstelling van de pers, toen bleek dat het advies van de raad over het cultuurbeleid 2013-2016 op onderdelen botste met de beleidsvoornemens van de Staatssecretaris van OCW, Zijlstra. Het is wachten op de studie waarin de politieke, sociaal-maatschappelijke, institutionele, economische en esthetische dimensies van het protest worden geanalyseerd. Want de boosheid - "Nederland schreeuwt" - heeft de zaak er niet altijd helderder op gemaakt.

Discussie in Oldenburg

2011-07-19T10:33:00.010+02:00

De gedroomde reeks: een literatuurgeschiedenis in negen delen

Op vrijdag 23 september 2011 organiseert het Instituut voor Neerlandistiek te Oldenburg een studiedag met als thema: ‘Profiter selon ses besoins avec ce household common sense’. De receptie van buitenlandse literatuur in Nederland en Vlaanderen sinds 1700.

Tijdens deze dag wordt gesproken over de internationale literaire context in de nieuwe Taalunie-Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, waarvan inmiddels vijf imposante delen zijn verschenen. Inger Leemans, Gert Jan Johannes en Tom Verschaffel gaan in op de rol van de buitenlandse literatuur in hun deel over de achttiende eeuw. Jacqueline Bel zal, als auteur van het deel over de jaren 1900-1945, vervolgens spreken over de plaats die de (receptie van de) buitenlandse literatuur krijgt toebedeeld in haar boekdeel. In dit verband zal ze ingaan op enkele voorbeelden, zoals (de receptie van) het werk van Virginia Woolf en Walt Whitman in Nederlandse context.

Literatuur, Congo en Indië

2011-07-19T10:24:00.008+02:00

In zijn met succes voltooide masterscriptie onderzoekt Jelmer Pol onder meer de wijze waarop de inheemse bevolking wordt gerepresenteerd in Nederlandstalige werken uit de Congoliteratuur en de Indische literatuur. Hij analyseert daartoe zestien literaire werken, die evenredig zijn verdeeld over de twee gekozen peilmomenten 1900 en 1935.

Jelmer concludeert op basis van zijn analyses dat de inheemse bevolking in beide literaturen dikwijls uiterst stereotiep wordt beschreven. Tevens onderzoekt hij de wijze waarop de Vlaamse katholieke missie in de Congoliteratuur is gerepresenteerd: als vertegenwoordigers van een superieur westers, christeliijk "beschavingsideaal" waaraan men zich in dankbaarheid te onderwerpen heeft. Toch is, volgens hem, in zowel het literair proza van Congo als van Indië ook een kritisch geluid ten opzichte van het koloniale beleid te horen. In die zin blijkt het door hem onderzochte corpus ook subversief.

Illustratie: omslag van een strip van Kuifje door Hergé, of hoe de westerse beschaving Afrika binnenrijdt.

Begeleider: Jacqueline Bel

Engagement na het postmodernisme

2011-07-19T10:15:00.006+02:00

Roos van Rijswijk vergelijkt in haar bachelorscriptie - die ze eind juni 2011 met succes afrondde - opvattingen van onder anderen Thomas Vaessens, Karin Vintges, Bas Heijne, Michael Epstein, Allard den Dulk en Allan Kirby over "engagement na het postmodernisme". Met een overzicht van de ideeën van deze cultuurwetenschappers en essayisten beoogt ze een globaal overzicht te geven van de actuele stand van zaken in het denken over dit onderwerp, dat literatuur en cultuurkritiek nadrukkelijk aan elkaar verbindt.

Globaal samengevat, stelt Roos het volgende vast. Grote gemene delers in de opvattingen zijn dat (1) een kritisch antwoord wordt gegeven op ironie en relativisme, dat (2) een nieuwe rol wordt toegekend aan de representatie van (actuele) werkelijkheidsmomenten in fictie, dat er (3) sprake is van twijfel, ambivalentie of 'oscillatie' binnen het oeuvre van de betrokken auteurs, en dat (4) een nieuwe publieke (ideologische, morele) rol is weggelegd voor de hedendaagse auteur in en buiten de literaire media waarvan z/hij zich bedient.

Verschillen tussen de opvattingen hangen vooral samen met de invulling van het begrip engagement. Enerzijds bestaat het "praktisch engagementsbegrip" dat, volgens Roos, vooral uitgaat van literatuur die “expliciet morele en ethische vraagstukken agendeert” (de formulering is van Thomas Vaessens) en waarbij de auteur ook buiten zijn werk om verantwoordelijkheid neemt voor zijn morele en ethische standpunten. De rol van de (auteur als) publieke intellectueel speelt hierbij een prominente rol. Anderzijds onderscheidt zij een "beschrijvend engagement". Daarvan is sprake wanneer literatuur zich weliswaar afspeelt tegen een decor van de contemporaine werkelijkheid, maar waaraan verder geen expliciet (ethisch, ideologisch) oordeel aan verbonden wordt.

Deze twee typen engagement illustreert Roos aan de hand van analyses van de verhalenbundel Bevoorrecht Bewustzijn van Esther Gerritsen (2000: "beschrijvend engagement") en de roman Badal van Anil Ramdas (2010: "praktisch engagement"). Gerritsen stelt zich nadrukkelijk niet op als publiek intellectueel en laat personages in Bevoorrecht Bewustzijn met een verwonderde blik naar de contemporaine werkelijkheid kijken. Ramdas daarentegen beschrijft in Badal duidelijk ethische en morele kwesties tegen de achtergrond van een actueel en politiek beladen decor.

Begeleider: Dr. Jacqueline Bel

Elyata van Louis Couperus

2011-07-19T09:54:00.015+02:00

Louis Couperus, Surinamestraat Den Haag

Er valt altijd iets nieuws te ontdekken, zo bemerkte onze student Jeanette Huisman tijdens het schrijven van haar masterscriptie over Couperus’ onvoltooide manuscript ‘Elyata’ waarvan een facsimile op het internet is te vinden. Haar doelstelling was tweeledig: enerzijds wilde zij een (digitale) editie maken van het handschrift om zich te oefenen in de editiewetenschap. Anderzijds wilde zij met deze editie het schrijfproces bij Couperus bestuderen en de bronnen achterhalen die de auteur gebruikt heeft voor dit verhaal over de oosterse prinses.

Het theoretisch kader van de scriptie is de critique génétique, in het Nederlands tekstgenetisch onderzoek genoemd. In de critique génétique is de zogenaamde avant-texte, dat wil zeggen: alles wat voorafgaat aan publicatie, object van onderzoek. De beoefenaren van de critique génétique zijn in het bijzonder geïnteresseerd in het schrijfproces en alles wat daarbij hoort: kladjes, de verschillende varianten van een werk, aantekeningen in de marge. Ook zijn ze op zoek naar intertekstuele relaties met andere (oudere) teksten, omdat deze deel uitmaken van de tekstgeschiedenis.

Onderzoek heeft aan het licht gebracht dat Couperus zijn verhaalstof grotendeels heeft ontleend aan Legends of the Conquest of Spain (1836) van de Amerikaanse auteur Washington Irving (op het schilderij), die op zijn beurt teruggreep op Spaanse en Arabische bronnen uit lang vervlogen tijden. Couperus heeft wel een aantal eigen elementen aan de verhaalstof toegevoegd, waardoor ‘Elyata’ meer het karakter verkrijgt van een sprookje dan van een legende.

Dankzij de welwillende medewerking van het Huygens Instituut van de KNAW heeft Jeanette het handschrift van ‘Elyata’ kunnen transcriberen in de online ‘werkplaats’ eLaborate. Dat is de naam van de door het Huygens Instituut ontwikkelde software waarmee tekstwetenschappers online en in samenwerking met anderen een editie kunnen maken. De eerste edities die met eLaborate zijn gemaakt zijn inmiddels op het internet verschenen.

Tijdens dit geavanceerde onderzoeksproces zijn enkele verschillen met de diverse gepubliceerde versies van ‘Elyata’ aan het licht gekomen. In haar scriptie levert Jeanette argumenten om in een eventuele nieuwe druk van Volledige Werken Louis Couperus, deel 38, in deze afwijkende gevallen het manuscript van Couperus uit 1914 als leidraad te nemen.

Begeleider: Annemarie Kets-Vree, die als bijzonder hoogleraar editiewetenschap aan onze Faculteit is verbonden.

Nationalisme en post-koloniale literatuur

2011-07-19T09:41:00.004+02:00

Tijdens de International Conference on Colonial and Post-Colonial Connections in Dutch Literature die op 15-17 september 2011 aan the University of Berkeley California wordt georganiseerd, zal Jacqueline Bel een lezing geven over ‘Nationalisme en postkoloniale literatuur uit de Nederlandse koloniën in Nederland.’

Veel Nederlandse koloniale en postkoloniale literatuur is geschreven door Nederlanders die in de koloniën woonden. Maar in de eerste helft van de 20e eeuw waren er ook ‘inheemse’ auteurs, vaak met uitgesproken nationalistische ideeën, die naar Nederland reisden - ‘het land van de overheerser’ - om er te studeren of te werken. Opmerkelijk is dat deze schrijvers vaak vrij snel in het institutionele hart van de literatuur terecht kwamen en zo, vanuit een dubbelperspectief, een bijdrage leverden aan het Nederlandse literaire debat.

Noto Soeroto is een vroeg voorbeeld. Deze Javaanse prins - dichter van de bundel Melati-knoppen - kwam rond 1910 naar Nederland waar hij bijdragen leverde aan het avant-gardetijdschrift Het Getij. Rond 1930 verbleef de bekende nationalist Soetan Sjahrir (auteur van Indonesische overpeinzingen) en latere vriend van Du Perron voor korte tijd in Nederland. De Surinaamse schrijver Albert Helman (Lou Lichtveld, auteur van De stille plantage, 1931) werkte mee aan het katholieke literaire tijdschrift De Gemeenschap, dat in 1924 werd opgericht. En Antoine de Kom, schrijver van de anti-koloniale geschiedenis: Wij slaven van Suriname, sloot zich aan bij het schrijverscollectief Links Richten (hiernaast het omslag van diens biografie). De van de Antillen afkomstige Cola Debrot ten slotte, auteur van Mijn zuster de negerin (1935) werd medewerker van Forum, een van de meest invloedrijk geachte literaire tijdschrift uit het interbellum.

In haar bijdrage zal Jacqueline deze auteurs uit de verschillende koloniën die eenzelfde reis maakten naar het koloniale moederland met elkaar vergelijken. Daarbij zal zij ingaan op hun dubbele positie en nagaan in hoeverre er contacten bestonden tussen deze auteurs.

Witte en zwarte personages in twee romans

2011-07-17T15:06:00.013+02:00

Onze studente Marlous Ikking heeft in de lente van 2011 een bachelorscriptie voltooid die handelt over de verhouding tussen witte en zwarte personages in twee Zuid-Afrikaanse romans: Die swerfjare van Poppie Nongena (1978) van Elsa Joubert en Een keukenmeideroman (2009) van Kathryn Stockett. Jouberts politiek geëngageerde roman speelt zich af in Zuid-Afrika rond 1975; Stocketts bestseller is gesitueerd in een van de zuidelijke staten van Amerika tijdens de roerige jaren zestig. In beide gebieden had racisme een grote invloed. Dat gegeven is in literatuur én film bij herhaling gethematiseerd én geproblematiseerd.

Beide auteurs vermelden in parateksten (voorwoorden, inleidingen) dat zij "slechts" een verhaal willen vertellen over de levens van zwarte vrouwen. Met gebruikmaking van theorieën over zogenaamde "othering strategies" (zoals onder meer geformuleerd door Maaike Meijer in haar boek In tekst gevat) onderzocht Marlous aspecten als taalversimpeling, stereotypering en clichés - om na te gaan hoe de 'ander' in deze romans is gerepresenteerd.

Marlous' analytische bevindingen kunnen als volgt worden samengevat: Joubert is er beter in geslaagd objectief te blijven dan Stockett. Ook Stockett heeft dat voor elkaar gekregen, maar heeft in haar poging daartoe de witte personages uit haar roman juist oppervlakkiger en wreder geportretteerd, waardoor deze sterk gestereotypeerd blijken. De wijze waarop Joubert haar interviews met het personage Poppie heeft geordend en het feit dat Kathryn Stockett partij heeft getrokken voor de zwarte personages, impliceren dat een auteur nooit volledig "objectief" kan blijven en dus altijd iets "van zichzelf" - i.c. een evaluatief oordeel, mening of (ideologisch gekleurde) opinie - meegeeft aan de roman

Een sluitend antwoord op de vraag of een witte auteur het levensverhaal van een zwarte vrouw kan opschrijven kan volgens Ikking niet gegeven worden; dat hoeft ook niet, want zolang door middel van romans lezers geattendeerd worden op de nefaste gevolgen van racisme, durft zij te stellen dat beide auteurs in hun opzet geslaagd zijn.

De foto hieronder stamt uit de film Gone with the Wind (1939). Voor haar rol als dienstbode "Mammy" ontving Hattie McDaniel (hier samen met Vivien Leigh) als eerste Afro-Amerikaanse actrice een Oscar. De film levert een van de vele voorbeelden van de representatie van vormen van onderdrukking in culturele artefacten.

Begeleider: Ena Jansen

Gone with the wind

Romanvergelijking

2011-07-17T14:56:00.007+02:00

Rinske Denekamp heeft in haar onlangs voltooide bachelorscriptie de representatie van zwarte huisbedienden in de Zuid-Afrikaanse literatuur onderzocht. Zij vergeleek in dit verband twee literaire werken: Ek en my bediende (1955) van de blanke schrijfster Minnie Postma (omslag van het boek links of de foto) en To My Children’s Children (1990) van de zwarte schrijfster Sindiwe Magona (rechts op de foto).

Voor deze twee werken is gekozen omdat ze op verscheidene vlakken vergelijkbaar lijken te zijn. Zo zijn de werken autobiografisch van aard en hebben beide (het leven van) zwarte huisbedienden als voornaamste onderwerp. Ook het tijdvak waarin de verhalen spelen is identiek: ze spelen beide tijdens de Apartheid in Zuid-Afrika. Er bestaat echter één cruciaal verschil tussen beide boeken: Ek en my bediende is geschreven door een blanke werkgeefster (een "madam"), terwijl My Children’s Children door een zwarte huisbediende ("maid") is gemaakt. De aanname die hieruit voortvloeit, is dat dit verschil in perspectief ervoor zorgt dat er - met de genreovereenkomsten - ook verschillen aan te wijzen zullen zijn, die mede met uitlopende machtsposities van de twee auteurs samenhangen.

Na grondige lezing van beide boeken concentreerde Rinske zich vooral op de verschillen. Deze hebben vooral te maken met de bedoeling van de teksten: de blanke Postma schetst - "ter vermaak" - een luchtig (en voor blanke Zuid-Afrikaanse vrouwen uiterst herkenbaar) beeld van haar zwarte huisbedienden. Het werk van de zwarte Magona daarentegen leest als een bewogen aanklacht jegens de Apartheid. Haar ervaringen als huisbediende van blanke werkgevers staan in dienst hiervan. Dat politieke gegeven moet in een comparatistische benadering worden meegenomen; dit inzicht speelt bovendien een rol in de theorievorming over de relaties tussen ras, gender, macht en (literaire) representaties.

Begeleider: Ena Jansen

Literaire slavernij

2011-07-16T14:29:00.008+02:00

In 2009 heeft Ena Jansen een belangrijk artikel gepubliceerd over ‘Slavernijromans als beginpunt voor een vergelijkend onderzoek tussen literatuur uit Zuid-Afrika en het Nederlands-Caribisch gebied.’ Het stuk is te vinden in het Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans 2009 [16:1, p. 3-28]. Ter gelegenheid van de aanstaande internationale Berkeley Conference on Colonial and Post-Colonial Connections in Dutch Literature in september 2011 zal zij - in vervolg op dit artikel uit 2009 - een referaat houden over ‘Slavery in Dutch and Afrikaans historical novels’. Zie de link voor het congresprogramma en lees hieronder het abstract van Ena's bijdrage.

Similar Pasts Remembered: South African and Dutch-Caribbean Slavery Novels

"Despite huge differences between South Africa and the Caribbean, colonial Dutch influences are still highly visible in both areas, especially with regards to important cultural products such as language (Afrikaans and Papiamento) and memories of slavery. For centuries, though, there was very little direct contact between South Africa and the Caribbean. This was mainly due to the division of the seventeenth and eighteenth century Dutch world between the VOC and WIC areas as well as the fact that South Africa became part of the British world after 1806 and had little direct official contact with Holland.

After apartheid ended in the 1990s these transatlantic worlds started making contact, mainly via their communal ‘mother country’ from colonial times by way of projects initiated by Dutch cultural networks such as the Nederlandse Taalunie and Winternachten. Novelist Rayda Jacobs who had published The Slave Book in 1998, was the first South African author to be invited to attend the Krusa Laman festival (an extension of Winternachten) on Curacao. That was in 2003.

In a recent article (‘Slavernijromans als beginpunt voor een vergelijkend onderzoek tussen literatuur uit Zuid-Afrika en het Nederlands-Caribisch gebied’, Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans 2009:1) I suggested that slave novels can be an important starting point for comparative literary studies between South Africa and the Dutch-Caribbean areas. In my paper I will continue this line of thought by discussing a few slavery novels written by South African and Dutch-Caribbean authors in a comparative context against the background of insights from postmodern and postcolonial theories on historical novels. I will also take up a suggestion which I made in the article to compare how slave history is used as literary material in the literatures of South Africa and the Dutch Caribbean islands to comment on more recent unjust practices such as apartheid, corruption and political repression. Recent popular culture projects such as the Curacao-Dutch opera ‘Katibu di shon’ (collaboration between author De Haseth and the Dutch mezzo soprano Tania Kross) and André Brinks most recent novel based on slave narratives will all be included in an attempt to frame the parameters of comparative research. David Johnsons article ‘Representing Cape Slavery: Literature, law, and history’ (2010) in Journal of Postcolonial Writing 46 (5: 504-516) will be taken into account."

Protesten tegen huisverkoop

2011-07-16T12:54:00.010+02:00

Aan Keizersgracht 141 te Amsterdam bevindt zich een monumentaal grachtenpand uit 1620 dat inmiddels bijna negentig jaar in bezit is van een aantal verenigingen dat zich richt op cultureel verkeer met Zuid-Afrika. De colleges Zuid-Afrikaanse letterkunde - die Ena Jansen onze VU-studenten jaarlijks aanbiedt - worden steevast op deze schitterende locatie gegeven. De bibliotheek, die circa 45000 titels omvat, wordt immers allerwegen beschouwd als de beste Zuid-Afrikaanse bibliotheek buiten Zuid-Afrika. Het Huis huisvest bovendien een rijk archief en is een levendige en gerenommeerde culturele instelling met een zeer hoge erfgoedwaarde. Tot zover niets dan goeds.

De gebruikersgemeenschap van het Huis werd evenwel onlangs opgeschrikt door het voornemen van de eigenaar, de Stichting ZASM, het pand te koop aan te bieden. Ena Jansen, grootverbruiker van het Huis, heeft daartegen geprotesteerd door onder meer het artikel ‘Huis met toekomst!’ te schrijven voor het Maandblad Zuid-Afrika. Klik hier voor de tekst van deze protestbijdrage.

Daarbij laat Ena het niet. Tijdens het congres van de Suid-Afrikaanse Vereniging vir Neerlandistiek aan de Universiteit van Wes-Kaapland in Kaapstad (10-13 juli 2011) zal zij een referaat verzorgen over het Huis "als plek van herinnering" - bestemd voor zowel Nederlandse onderzoekers als generaties Afrikaanse studenten en bezoekers van Amsterdam. Zie de website voor meer informatie over deze bijeenkomst en de bewogen opvattingen van Ena.

Ena Jansen publiceert

2011-07-16T12:14:00.009+02:00

Ena Jansen heeft haar NWO-onderzoeksproject Domestic workers in Urban South African Literature - waarvan we de start reeds in augustus 2008 aankondigde - succesvol afgerond. Haar studie Soos familie wordt thans in productie genomen door de Zuid-Afrikaanse uitgeverij Protea Boekhuis, terwijl er ook plannen zijn voor Engelse en Nederlandse uitgaven: Like Family en Zoals familie. De afgelopen jaren heeft Ena voorts op congressen in Durban en Port Elizabeth referaten gehouden die een indruk geven van de voortgang van dit grote werk.

Bovendien heeft Ena in de context van haar project een aanzien artikelen gepubliceerd, onder meer in een speciaal nummer van De Gids dat handelde over ‘Plaatsen van Afrikaner herinnering’ (november-december 2008: p. 945-960). De titel luidt: ‘Ieder aan een hand van Meisie. Het fotoalbum als archief.’ Zojuist is een verwerking van dat artikel verschenen in Debating the Domestic, een speciaal nummer van South African Review of Sociology (42:2, 2011): ‘From Thandi the Maid to Thandi the Madam. Domestic workers in the Archives of a Family Photo album and Afrikaans Literature’.

Abstract: "the article's central preoccupation is with the dialectic of presence/absence in the tense and intense relations of intimacy and distance in domestic service. In its mix of cultural, economic and political history, literary analysis and autobiography, the article traces the representation of South African domestic workers in both the author's memory and the collective memory of Afrikaans literature. Whether it is possible to reconstruct ‘the truth’ about the past from private and public archives such as photograph albums and literature is discussed against the background of Michel Foucault's concept of the archive, while the ‘sticky’ concepts of representation and appropriation are confronted.

During the 1950s, famous Afrikaans authors such as Alba Bouwer and Minnie Postma contributed to the often benevolent ‘maternal’ image of the black domestic worker in Afrikaans literature and the ‘normalisation’ of white South Africans' assumption that they have a ‘right’ to the service of black people. The article also refers to Elsa Joubert's mediation and framing of the voice of Poppie Nongena in 1978, which sparked a furious debate on the problematic question of white authors being the interpreters and mediators of subaltern black female lives – an issue which remains acute.

How this is dealt with is discussed with reference to post-apartheid authors such as Jan van Tonder, who exposes the domestic violence he witnessed as a child during the 1960s when the family servant was forced to take her small son ‘home’, while Marlene van Niekerk scrupulously interrogates whiteness in post-apartheid spaces of middle-class comfort, where most maids are still black and most madams still white."

Illustratie: boekomslag van Katrientje [...] door Alba Bouwer.

Tutorials over slavernij en literatuur

2011-06-16T14:40:00.004+02:00

Sinds geruime wordt aan onze leerstoelgroep onderzoek verricht naar slavernijromans onder enthousiaste leiding van prof.dr. Ena Jansen. Vorig jaar (2010) schreef Saskia Terpstra bij haar een masterscriptie over drie romans (Hoe duur was de suiker? (1987) van Cynthia McLeod, Slaaf en meester (1988) van Carel Hasteth en Pelican Bay (2002) van Nelleke Noordervliet. Dit jaar (2011) doet mastertudente Anita van Prooijen - die enkele jaren geleden een bachelorscriptie bij Ena schreef over dienstboden in de romans Roepman van Jan van Tonder en Die reuk van appels van Mark Behr - een tutorial waarin zij wetenschappelijke artikelen over de representatie van slaven in de Nederlandstalige en Afrikaanstalige slavernijromans bestudeert en evalueert. Neem contact op met Ena wanneer je geïnteresseerd bent in dit (type) onderzoek en mee wil werken.

Nieuwe minor! Aan de slag!

2011-06-01T06:42:00.002+02:00

Wil je leren literair schrijven? Kennismaken met een aantal meesterwerken? We hebben alle informatie over onze nieuwe minor "aan de slag met literatuur" op een facultaire website gezet. Jacqueline Bel biedt je bovendien alle aanvullende informatie.

Oppositie in Port Elizabeth

2011-05-16T14:50:00.003+02:00

Maria E. Botha promoveerde in april 2011 bij prof. dr. Helize van Vuuren aan de Nelson Mandela Metropolitan University in Port Elizabeth op het proefschrift Die outobiografiese kode in Antjie Krog se poëtiese oeuvre. Haar conclusie luidt: “Outobiografiese geskrifte is in al hul diverse vorme moeilik vaspenbaar. Dit muteer, versprei, groei en vloei oor die grense van verskeie genres. Dit het duidelik geword dat outobiografie en digkuns as genres nie los van mekaar ontleed kan word nie. Veral in Krog se poësie is die grense tussen die genres opgehef en skuif die genres ineen en dring mekaar se terreine binne. Selfs in Krog se skrywersoutobiografieë in prosavorm oorvleuel feit en fiksie met poëtiese metaforiek." Ena Jansen opponeerde. Voor de integrale tekst van de dissertatie volge men deze link. Op de foto: Antjie Krog.

Studie & Arbeidsmarkt

2011-05-05T12:13:00.000+02:00

Op donderdagmiddag 12 mei 2011 organiseert de afdeling Literatuur & Cultuur een bijeenkomst over Studie en Arbeidsmarkt. Drie afgestudeerden houden een presentatie over hun (huidige) beroepspraktijk. Het betreffen Martijn Koek (afgestudeerd bij Nederlands en thans leraar bij het middelbaar onderwijs), Coby Faber (afgestudeerd bij Engels, thans werkzaam bij een uitgeverij) en Lene Grooten (afgestudeerd bij Nederlands en thans zelfstandig ondernemer met een eigen pr-bureau in de culturele sector). Er is alle gelegenheid tot het stellen van vragen en het uitwisselen van ervaringen. Na afloop bieden we jullie een borrel aan. Ook studenten en docenten van andere afdelingen zijn van harte welkom. Tijd: 12 mei 2011 15.00 uur. Plaats: Kerkzaal (hoogste verdieping, 16A00). Informatie bij Roel Zemel.

Oppositie van Ena Jansen

2011-05-03T15:25:00.004+02:00

Astrid van Weyenberg promoveerde op 29 april 2011 bij prof. dr. Mieke Bal aan de UvA met het proefschrift The Politics of Adaptation. Contemporary African Drama and Greek Tragedy. Hierin onderzoekt zij verwerkingen van de zogenaamde Oresteia in Nigeria en Zuid-Afrika – onder andere in Athol Fugards Orestes uit 1971 en in de post-apartheid toneelstukken In the City of Paradise (1998) van Mark Fleishman en Yael Farber’s Molora (2003; zie de foto voor een scene uit dit stuk). De Oresteia omvat drie beroemde Grieks-antieke drama's: Agamemnon, Offerplengsters en Eumeniden. Ena Jansen opponeerde. Raadpleeg de integrale tekst van de academische studie in DARE.

Van Weyenbergs vermelding van het feit dat Nelson Mandela op Robbeneiland in een productie door politieke gevangenen de rol van Creon uit Antigone had vertolkt, haalde de voorpagina van NRC Handelsblad. De krant schreef: ‘De contacten tussen het Afrikaanse continent en Griekenland zijn veel ouder dan werd aangenomen. De romantische koloniale visie wil dat dichters als Byron en archeologen als Schliemann de Griekse cultuur voor het Westen hebben geannexeerd en dat die vervolgens naar de kolonies in Afrika is geëxporteerd. Maar de Griekse cultuur is niet alleen de voedingsbodem voor de westerse cultuur geweest. Hij maakt deel uit van de eigen cultuur in landen als Zuid-Afrika en Nigeria, wat doet vermoeden dat de contacten tussen het Afrikaanse continent en Griekenland veel ouder zijn.’

Vosmaer en Kloos: brieven

2011-05-01T01:10:00.006+02:00

Hannah van Pijkeren deed in haar mooie bachelorscriptie, die in mei 2011 werd afgerond, onderzoek naar de poëtica’s van Carel Vosmaer (op de foto) en Willem Kloos, één van de voormannen van de Beweging van Tachtig. Tussen 1880 en 1886 onderhielden beiden een briefwisseling waarin zij hun ideeën over literatuur formuleerden.

Vosmaer en Kloos geven in deze correspondentie niet enkel hun mening over het literaire werk van anderen (ze spreken onder meer over de gedichten van Perk, Shelley en Verwey), maar verwoorden ook hun opvattingen omtrent de literaire kritiek als zodanig.

Waar Kloos veelal lovend blijkt over het werk van andere, veelal jonge dichters en kunstenaars, daar is Vosmaer beduidend sceptischer. Met name de mate van ‘duisterheid’ speelt bij hem een belangrijke rol. Vosmaer is van mening dat een modern (dicht)werk in de eerste plaats begrijpelijk moet zijn, met een duidelijke, "bevatbare" voorstelling. Kloos reageert op deze opvatting van Vosmaer dat men een gedicht niet eerst naar de woorden, maar vooral moet beoordelen naar de "sentimenten" die erin zijn vervat. Beide opvattingen vormen de rode draad in de briefwisseling en kunnen worden beschouwd als de ingrediënten van het belangrijkste poeticaal-kritisch geschilpunt tussen beide beroemde literatoren.

Een verschil van mening is er ook in opvattingen met betrekking tot de aard en functie van de literaire kritiek. Waar Vosmaer ervoor pleit om alleen het werk te beoordelen en de auteur buiten beschouwing te laten, daar schuwt Kloos negatieve en beledigende opmerkingen aan het adres van de auteur in het geheel niet. Hij is het met Vosmaer eens dat beoordeling van het werk prioriteit heeft, maar vindt tegelijk dat de auteur hier zo nodig bij betrokken mag worden - "ad hominem". Vosmaer en Kloos stellen aldus kritiekpunten ter discussie die nog altijd actueel zijn binnen de Nederlandse letterkunde.

Begeleider: Prof. dr. Annemarie Kets

Van Dis krijgt een penning

2011-04-25T13:00:00.004+02:00

De Van Riebeeck-penning is op 23 april 2011 door de Nederlands-Zuidafrikaanse Vereniging uitgereikt aan Adriaan van Dis wegens zijn ''langdurige bijdrage aan de culturele en taalkundige betrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika, die zich kenmerkt door ondermeer zijn doctoraalscriptie over Breyten Breytenbach, zijn romans Het beloofde land en Tikkop, de met de Nipkowschijf bekroonde tv-serie Van Dis in Afrika en zijn vele krantenartikelen.' Professor dr. Ena Jansen sprak de laudatio uit; u kunt deze op de website van Van Dis thans lezen.

Literatuur op de Zuidas (7)

2011-04-25T11:39:00.010+02:00

Donderdag 26 mei 2011 half acht des avonds interviewt Elsbeth Etty filosofe en VU-docente Stine Jensen over het boek Mrs Dalloway van Virginia Woolf. Plaats: Amsterdam Bright City. In deze aflevering van Literatuur op de Zuidas - een reeks van VUconnected, uitgeverij Athenaeum en onze faculteit - zal het accent liggen op Woolf's visie op de liefde. Stine zegt daarover: "Ware liefde is een van de zoetste bedwelmende leugens. Ineens schrikken we op uit die bedwelming en zitten we midden in de intimiteit van de sleur. Als de keuzes die je in de liefde maakt niet je eigen keuzes zijn, dan kom je jezelf tegen. Veel literatuur gaat over mensen die vastlopen in de liefde omdat ze te weinig naar zichzelf luisteren."

Raadpleeg de site van VUconnected voor aanvullende informatie; daar kun je je ook aanmelden. Iedereen is welkom. Inmiddels verscheen ook de videoregistratie:

Kunst & Markt

2011-04-20T22:06:00.007+02:00

Het NWO-programma Transformaties in Kunst en Cultuur organiseert op 26 mei 2011 een slotcongres over recente ontwikkelingen op het gebied van Kunst & Markt.

"De kunst- en cultuursector is zich de laatste decennia steeds meer gaan richten op de markt en een bedrijfmatige aanpak van bestuur en uitvoering. Kunstenaars ontpopten zich als culturele ondernemers, musea timmerden aan de weg met megatentoonstellingen, museumshops en merchandising. Deze heroriëntatie op vraag- en afzetmogelijkheden kwam deels op eigen initiatief, deels onder druk van de politiek tot stand. Het economische discours domineert inmiddels het overheidsbeleid ten aanzien van kunst en cultuur, wat zorgt voor onrust in de wereld van kunstenaars, kunstliefhebbers, musea en andere culturele instellingen, zeker nu er vanwege de recessie fors bezuinigd moet worden. De culturele elite en de belangrijkste spelers binnen het culturele veld hebben traditioneel een aversie tegen alles wat 'riekt naar commercie'. De mythe van de autonomie van de kunsten voedt deze houding. Tegelijkertijd zijn juist de hogere sociale klassen alleseters geworden op het gebied van kunst en cultuur. Dit veranderde consumptiepatroon heeft echter nauwelijks geleid tot een genuanceerdere houding ten aanzien van de markt.

De sprekers op dit congres zullen proberen deze complexe constellatie inzichtelijk te maken op basis van hun onderzoek en praktijkervaringen. De inzet is om een dialoog tot stand te brengen tussen wetenschappers, kunstenaars, curatoren, beleidsmakers, en andere professionals om samen de fundamentele veranderingen waarmee de culturele sector geconfronteerd wordt te duiden."

Ben Peperkamp had de afgelopen jaren zitting in de programmacommissie. Meer informatie op de website van NWO. De tekst van het oorspronkelijke - visionaire - programma kan nog steeds worden gelezen

Pijn

2011-04-20T18:39:00.003+02:00

Binnenkort presenteert Wouter Schrover de eerste resultaten van zijn door NWO gesubsidieerde promotieonderzoek naar de representatie van euthanasie en hulp bij zelfdoding in literatuur en film. Op een internationaal congres in Warschau - dat handelt over de sociale, antropologische en (cultuur)historische dimensies van pijn - zal hij spreken over "Pain, Pain Management and the Wish to Hasten Death in Anna Quindlen's One True Thing". Dat is een roman uit 1994 waarin een jonge journaliste het stervensproces van haar moeder pijnlijk nauwkeurig beschrijft. De tekst kan opgevat worden als een reflectie op de relatie tussen pijn en het verlangen naar een levensbeëindigende interventie bij ernstig zieke patiënten. One True Thing, betoogt Wouter, is daarmee ingebed in het uiterst gevoelige debat over (de oorzaken van) verzoeken om hulp bij zelfdoding en euthanasie.

Quindlen staat erom bekend dat ze in haar romans veelvuldig maatschappelijke thema's aansnijdt. Dat is ook het geval in haar veelgeprezen en veelgelezen colums in The New York Times en Newsweek. In de column 'A peaceful frame of mind' schrijft ze bijvoorbeeld over haar visie op het (zelfgekozen) levenseinde.

Het abstract van Wouters congresbijdrage (sessie 9) kan hier worden gedownload.

NRC over leven en literatuur op de Zuidas

2011-03-27T20:28:00.013+02:00

Zuidas

In NRC Weekeinde van 26 en 27 maart 2011 [pagina 6] spreekt Olivier Otten, programmaleider van Amsterdam Bright City, in een artikel van Nelleke Koops ('Leven op de Zuidas: is er al buzz') over Literatuur op de Zuidas. Daarmee dragen wij volgens hem bij aan "bezieling" van het deel van Amsterdam waar ook onze Universiteit gevestigd is.

"Om te voorkomen dat de Zuidas buiten kantoortijd een winderige, verlaten nieuwbouwwijk wordt, zijn initiatieven als Amsterdam Bright City – opgericht door ABN Amro en de Vrije Universiteit – druk in de weer met sociale en culturele evenementen. „Het doel was om de Zuidas diverser te maken; meer kleur, meer vrouwen en studenten”, zegt programmadirecteur Olivier Otten. Die doelstelling is inmiddels uitgebreid: „We proberen een ziel toe te voegen aan een zielloos gebied. Nu is het vooral mooie architectuur, maar lang niet alles is even geslaagd. Er moeten meer winkels komen op de begane grond. Er moet een buzz zijn.”

Dus worden er openluchtconcerten op het Gustav Mahlerplein georganiseerd, een hardloopwedstrijd met ‘hakken en pakken’ en literatuur- en filosofieavonden. Het stationsgebouw krijgt een Starbucks. Op de pleinen staan kunstwerken uit bedrijfscollecties en op een groot scherm wordt videokunst vertoond. En er zijn plannen voor een kas, waar groente voor de restaurants zal worden verbouwd. „Je moet de Zuidas gaan zien als een kleine stad, waar alles samen komt”, zegt Otten."

Leren schrappen

2011-03-27T15:55:00.009+02:00

Arie Storm - ontwerper van de module Creatief Schrijven voor ons VU-minorprogramma Letterkunde 2011-2012 - heeft zich overtuigend gemend in een publiek debat over de functie en betekenis van dat vak. Dat blijkt uit een artikel van Nina Polak in De groene Amsterdammer van 9 februari 2011, 'Leren schrappen; schrijven is misschien toch een vak', dat hier kan worden geraadpleegd.

Het stuk meldt onder meer: "Van intimiteit tussen de academische literatuurbeschouwing en de fictiepraktijk is in Nederland vooralsnog geen sprake. De VU lijkt daar met het aannemen van Arie Storm, het instellen van een gastschrijverschap (momenteel Ronald Giphart) en het studieonderdeel schrijvershuis [bedoeld is: schrijvershuisbezoeken], waarbij studenten bij schrijvers op de koffie gaan, langzaam wat verandering in te willen brengen."

Deze typering is (even slordig als) juist: in onze nieuwe opvatting over academisch literatuuronderwijs - waarbij we in toenemende mate aansluiting zoeken bij de beroepspraktijk - achten we een gecombineerd praktische én theoretische bezinning op eigen schrijfvaardigheid in de bachelorfase van groot belang. Wordt daarom graag vervolgd.

Over schrappen gesproken; hierboven een gedicht ('Spleen') uit de beroemde bundel Fleurs du mal van Charles Baudelaire, met correcties en varianten van de auteur.

Literatuur op de Zuidas (6)

2011-03-23T09:07:00.019+01:00

In de zesde aflevering van Literatuur op de Zuidas - op donderdag 27 april 2011 in Amsterdam Bright City, niet ver van Station Zuid - spreekt Elsbeth Etty met televisiepresentator Twan Huys over de beroemde Bekentenissen van de auteur en filosoof Jacques Rousseau (1712-1778). Twan Huys is vooral gefascineerd door de visie op geluk die Rousseau in dit sterk autobiografisch werk heeft ontvouwd. Aldus door hem samengevat: ”geniet van ieder ogenblik en doe dat liefst ook met anderen.” Het werk van Rousseau is (in vertaling) uitgegeven in de Perpetuareeks van Uitgeverij Athenaeum. Een foto van het magistraal getypografeerde omslag zie je hiernaast.

Voor zijn eigen boek - Over geluk [Amsterdam 2010] - trad Huys zelfs in de voetsporen van Rousseau, door hem na te reizen naar Sankt Petersinsel in Zwitserland. Rousseau beleefde op dit voormalige eiland in het Bielermeer naar eigen zeggen "een van de gelukkigste weken van zijn leven". Wie wil niet weten wat daar aan de hand is (geweest)? Meer informatie over de avond op de site van VUconnected. Laat deze vreugde niet aan je voorbijgaan.

Inmiddels staat er een videoregistratie van de bijeenkomst op youtube. Zie

Black Butterflies

2011-03-22T17:09:00.011+01:00

WOMEN Inc., IDTV en A-Film organiseren op donderdag 24 maart 2011 een mooie avond rondom de nieuwe film Black Butterflies die handelt over het leven van de Zuid-Afrikaanse dichteres Ingrid Jonker. Vanaf 31 maart 2011 is deze film in de bioscopen te zien. Te gast zijn onder anderen Carice van Houten (actrice) en Paula van der Oest (regisseur). Ena Jansen, specialiste op het gebied van de Zuid-Afrikaanse letterkunde en cultuur, zal er spreken.

Ena zal de dag erna - op 25 maart 2011 - tussen 11.00 en 12.00 uur bovendien op Radio 1 geïnterviewd worden over het (dramatische) leven van Jonker en haar werk. Komt en luister dus allen! Raadpleeg voor alle relevante info de website van WOMEN Inc. En bekijk de site van Poetry International voor bi(bli)ografische data en enkele (vertaalde) gedichten van Jonker die nog steeds fascineren.

VU-letterkundige overleden

2011-03-18T22:59:00.005+01:00

Trinus Riemersma, Fries schrijvers, is dinsdag 15 maart 2011 in Leeuwarden op 72-jarige leeftijd overleden. Riemersma won twee keer de Gysbert Japicxprijs, de belangrijkste Friese literaire onderscheiding. Hij studeerde Fries en promoveerde op Proza van het platteland. Een onderzoek naar de normen en waarden in het grotere Friese proza van 1855 - 1945 [Bolswert, Koperative Utjowerij, 1984. Academisch proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor in de letteren aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.] Vervolgens was hij tot 1992, toen de richting uit ons curriculum verdween, wetenschappelijk medewerker Fries aan de Vrije Universiteit; in deze bijzondere hoedanigheid heeft hij meermalen met neerlandici van ver vóór onze tijd overleg gepleegd. Meer naar aanleiding Trinus' verscheiden in NRC boeken. Voor een (auteurs)profiel raadplege men het Fries Historisch en Letterkundig Centrum.

Literair wandelen in Amsterdam

2011-03-16T23:18:00.006+01:00

Samen met hun enthousiaste docent, Ena Jansen, gaan de studenten van het VU-mastercollege Amsterdam in de Nederlandse letterkunde regelmatig de stad in om de verhouding tussen literatuur en werkelijkheid te verifiëren. Nadat zij op 22 februari 2011 een bezoek hadden gebracht aan het Amsterdams Historisch Museum (alwaar kon worden vastgesteld dat 'wandelen in de stad' geen uitvinding is van Baudelaire of De Certeau), zijn ze in de voetsporen getreden van het personage Walter Vedder uit Thomas Rosenbooms schitterende roman Publieke werken. Dat heet literair wandelen van formaat. Zie het web voor de route, voorzien van schitterende oude foto's.

Op de foto hierboven: de studenten, pauzerend voor de camera. Op de foto hieronder: tekst en uitleg over laat-middeleeuws wandelen mét schoen, te zien in voornoemd museum.

Wetenschap in De Engelenmaker van Stefan Brijs

2011-03-14T09:02:00.008+01:00

In zijn researchmasterscriptie - die hij op drie maart 2011 des middags afrondde - heeft onze student Bob Hopman onderzoek gedaan naar de wijze waarop biomedische kennis is gerepresenteerd in de roman De engelenmaker (Atlas: Amsterdam 2005) van Stephan Brijs. Brijs vertelt in dit literaire werk over een maniakale wetenschapper (Victor Hoppe), die met grote ijver onderzoek verricht naar cloning. Biomedische experimenten en ethische en technologische bespiegeling over contemporaine (biomedische) wetenschap, vormen belangrijke aspecten van het verhaal.

In de intertekstueel georiënteerde analyse van Bob wordt beargumenteerd dat de wijze waarop wetenschap in De Engelenmaker is verwerkt, in twee - samenhangende - dimensies kan worden beschreven.

In de eerste plaats kan het monomane hoofdpersonage - dat een gedemoraliseerde, soms zelfs perverse visie koestert op kennis en kennisbeheer - worden begrepen tegen de achtergrond van een traditie in de West-Europese en Amerikaanse literatuur- en cultuurgeschiedenis. Deze traditie is onder andere door Rosslyn D. Haynes getypeerd in haar boek From Faust to Strangelove: Representations of the Scientist in Western Literature. Victor Hoppe bezit immers alle kenmerken van de inmiddels stereotype geworden Victor Frankenstein uit de beroemde roman van Mary Shelley (1818) en daarop gebaseerde toneel- en filmbewerkingen, omdat hij een briljante geest en ijzeren wetenschappelijke discipline koppelt aan totale onverschilligheid voor de ethische, emotionele én sociale implicaties van zijn handelen. Zowel Hoppe als Frankenstein representeren de ambivalente waarde die wetenschap in het publiek domein veelvuldig krijgt toebedeeld. Behalve van winst (inzicht, beheersing van de natuur) getuigen beiden ook van verlies (beschadiging, lijden, corruptie).

In de tweede plaats kan De engelenmaker worden gelezen tegen de achtergrond van de gedocumenteerde praktijken en specialistische publicaties uit het biomedische wetenschapsveld. Bob bewijst met kracht van argumenten dat Brijs zijn verhaal niet uit de duim heeft gezogen, maar dat de auteur juist veelvuldig gebruikt heeft gemaakt, of verwijst naar bestaande wetenschappelijke publicaties. Vele daarvan heeft Bob voor zijn onderzoek getraceerd en in samenhang getypeerd. Wel is er bij deze verwijzingen voortdurend sprake van vereenvoudigding of vervorming - mede ten behoeve van de verhaallijn. Dat laat onverlet dat de roman nadrukkelijk blijkt te zijn ingebed in eigentijdse wetenschappelijke ontwikkelingen, die ook in de samenleving tot heftig debat hebben geleid en nog altijd actueel zijn. Hoever mogen we gaan met het modificeren van (menselijk) leven? Wat betekent het, wanneer we onszelf clonen? Literatuur mengt zich hier in een fundamenteel debat over de 'waarden' van het leven.

De scriptie biedt vele inzichten in de wijze waarop literatuur zich tot wetenschappelijke en publieke discussies verhoudt en vormt daarmee een bijdrage aan het Literature & Science-onderzoek van onze groep. Wij complimenteren Bob met zijn voltooide werk.

R.G. Hopman: 'Uit een rib en mens maken, dat kan perfect’: representatie van wetenschappelijke kennis in de roman De engelenmaker van Stefan Brijs. Masterscriptie VU: Amsterdam 2011. Begeleider: Prof. dr. Ben Peperkamp. Tweede beoordelaar: Willemijn van der Linden, MPhil.

Facebook & Twitter

2011-03-12T22:43:00.022+01:00

VU Moderne Nederlandse Letterkunde is nu ook op facebook te vinden. Waarom? Het antwoord staat onder meer hier? Wie kijkt er mee? [De link werkt soms wat vertraagd - maar daar kan ik niets aan doen.] En dan is er ook nog http://twitter.com/#!/bpeperkamp. We laten geen kans onbenut onze mooie opleiding langs digitale weg te promoten.

Het is leuk aan de VU!

2011-03-12T21:31:00.002+01:00

Wil je weten hoe leuk het is om aan de VU Amsterdam Letteren te studeren? Bekijk dan deze video waarin enkele studenten aan het woord komen.

Werkbezoek aan Singel 262

2011-03-11T14:19:00.014+01:00

Bordesfoto op het Singel, Amsterdam

Een groep van negen VU-bachelorstudenten Nederlandse Letterkunde hebben vandaag - 11 maart 2011 - een werkbezoek gebracht aan Singel 262 in het centrum van Amsterdam, waar de WPG-uitgeverijen Querido, Nijgh, Athenaeum, Leopold en Ploegsma zijn gehuisvest. De algemeen directeur, Annette Portegies (derde op de foto links, met sjaal) leidde de studenten én hun docent, Jacqueline Bel (tweede op de foto rechts, met de tassen), door het monumentale pand en vertelde hen lang en geduldig over het uitgeversvak in relatie tot de literatuur, de economie en de bedrijfsorganisatie. [Klik desgewenst op de foto of hier om deze te vergroten].

Studenten die de (gefotografeerde) Singeltrap willen beklimmen als stagaire, kunnen zich voor een oriënterend gesprek melden bij Ben Peperkamp. Zo'n stage biedt je een nuttig en schitterend perspectief op je eventuele beroepspraktijk ná je afstuderen! Maak een afspraak.

Ronald Giphart doceert

2011-03-11T13:28:00.012+01:00

Klas met Ronald Giphart

Onze gastschrijver, Ronald Giphart, was de tweede week van maart 2011 te gast bij het bachelorcollege Boekwetenschap en Literaire Bedrijf. De week ervoor hadden enkele studenten de schrijver reeds mogen horen spreken over Boccaccio in het kader van de succesvolle reeks Literatuur op de Zuidas.

Men vroeg de schrijver onder meer (vertelde Louike Stassen, die er bij was en er verslag van deed): 'vindt u niet dat alle commercie rond de letterkunde afbreuk doet aan de status ervan? Is het niet zo dat men tegenwoordig enkel nog schrijvers leest die meedraaien in het mediacircus en dat men dus minder let op kwaliteit?' Het antwoord bleek even oprecht als helder. ‘Je zal voor een groot deel wel moeten meedraaien in dat circus, wil je ten minste gelezen worden. Van de vijftig auteurs die twintig jaar geleden debuteerden, worden er nog maar vier gelezen. En dat zijn nu juist ook die auteurs die de publiciteit niet schuwen en schuwden.’

Vervolgens ontstond een levendige discussie over de verkoop van en de status van literatuur (of: hoe prestige en economie zich tot elkaar verhouden). Giphart wist de studenten te overtuigen van het feit dat nobele ideeën over het prestige van literatuur in economisch opzicht weinig waarde hebben. Intussen sloeg hij achteloos op zijn nieuwe roman IJsland en noemde dit werk een product.

Dit perspectief geeft te denken - zeker voor de studenten die een functie in een (literaire) uitgeverij ambiëren en het schrijverschap mede willen begrijpen als een vorm van cultureel ondernemerschap. 'Schrijven is leuk; maar er moet ook een cent aan verdiend kunnen worden.'

Op de foto: de studenten, Jacqueline Bel (tweede van rechts) en hun gast, Ronald Giphart (uiterst rechts) in een collegezaal van de VU. Klik hier voor een vergroting.

Annie Salomons en de literaire column

2011-03-11T10:20:00.009+01:00

Sinds zijn opmars in de jaren zestig, zeventig van de twintigste eeuw, is de literaire column niet meer weg te denken uit de Nederlandse dag- en weekbladen; veel Nederlandse auteurs - zoals Ronald Giphart en Arnon Grunberg - schrijven immers geregeld voor de kranten. Nieuw is dat verschijnsel echter niet. De vermenging van de literatuur en de journalistiek dateert van het einde van de negentiende eeuw toen de Nederlandse journalistiek zich in een hoog tempo ontwikkelde en moderniseerde.

Annie Salomons

De dichteres en schrijfster Annie Salomons (1885-1980) was in het begin van twintigste eeuw één van de eerste vrouwelijke literatoren die stukken aan de krant ter publicatie aanbood.. De termen ‘columnist’ en ‘literaire column’ waren in Nederland nog niet bekend toen zij zich op het journalistieke vlak begaf. Zij noemde zichzelf ‘lyrisch journaliste’, omdat deze benaming naar haar idee het beste de combinatie van haar werkzaamheden als geëngageerde letterkundige en scherpzinnig journaliste weergaf. Voor haar wekelijkse rubrieken in De Nieuwe Amsterdammer en De Groene Amsterdammer observeerde ze de wereld om haar heen en beschouwde ze 'de diepere betekenis' achter de feiten. Ze gaf daarbij veel van haar eigen gevoelens, gedachten en zwakheden prijs, hetgeen leidde tot zeer persoonlijke interpretaties van de werkelijkheid.

Ten behoeve van haar onderzoek naar het ontstaan en de betekenis van de literaire column - voor zowel de literatuur als de journalistiek - bestudeerde Gitta Timmers in haar VU-masterscriptie de literair-historische en journalistieke context van de literaire column zoals deze in het begin van de twintigste eeuw in de pers verscheen. Zij baseerde zich daarbij onder meer op de studie The Essayistic Spirit van de literatuurwetenschapper Claire de Obaldia, waarin de internationale theorievorming helder worden besproken en geëvalueeerd. Om vervolgens te kunnen nagaan wat de ‘lyrische journalistiek’ van Annie Salomons behelsde, kenmerkte en betekende, maakte Gitta een heldere analyse van een corpus van driehonderd columns die Salomons in de periode 1914-1928 schreef onder de titels Wat een vrouw denkt over… en Bijkomstigheden, voor respectievelijk De Nieuwe Amsterdammer en De Groene Amsterdammer.

Gitta Timmers, ‘Het eigene in vervreemden staat’ in het ‘lyrisch journalistieke’ werk van Annie Salomons - Het ontstaan en de betekenis van de literaire column in de Nederlandse dag- en weekbladen in het begin van de 20e eeuw. Masterscriptie VU: Amsterdam 2011.

Begeleidsters: Prof.dr. Elsbeth Etty en Dr. Jacqueline Bel

Creative writing

2011-03-07T22:24:00.012+01:00

Let op! Wil je schrijver/schrijfster worden? De pen op papier zetten en je verhaal doen? Of in ieder geval: nadenken over de vraag wat er komt kijken wanneer je de compositie van een eigen roman overweegt? Volg dan de berichten over het nieuwe vak Creatief schrijven dat we met ingang van 2011-2012 in onze nieuwe minor "Literatuur" zullen aanbieden en open staat voor bijna alle bachelorstudenten van de VU.

De romancier, literatuurwetenschapper én criticus Arie Storm zal de cursus verzorgen. In een interne notitie, waarin hij de eerste contouren van de modulen schetst, vertelt hij alvast het volgende:

"De collegereeks zal worden gevormd door een combinatie van theorie en praktijk. Er zijn verschillende uitstekende boeken over Creative writing, de beste zijn de volgende: How Fiction Works (2008) van James Wood, en in het verlengde daarvan The Broken Estate. Essays on Literature and Belief (2000) en The Irresponsible Self. On Laughter and the Novel (2004).

Het gaat vooral om het eerste boek: How Fiction Works. De tien hoofdstukken bieden het perfecte traject waarover de colleges zich gaan bewegen. Ik zal de titels noemen: ‘Narrating’; ‘Flaubert and Modern Narrative’; ‘Flaubert and the Rise of the Flâneur’; ‘Detail’; ‘Character’; ‘A Brief History of Consciousness’; ‘Sympathy and Complexity’; ‘Language’; ‘Dialogue’; ‘Truth, Convention, Realism’. Als het aan mij ligt, volgt uit deze hoofdstukindeling de leidraad voor de opzet van de cursus, c.q. van de colleges. Elk hoofdstuk behandelt een aspect dat zowel op een praktische wijze inzicht biedt in hoe het schrijven van scheppend proza in zijn werk gaat en gaat toch de theorie - zoals wellicht al blijkt uit de hoofdstuktitels waarin de naam Flaubert voorkomt - niet uit de weg. Op die wijze wordt er ook een gewenste aansluiting gevonden bij de collegeopzet Meesterwerken uit de wereldliteratuur [dat we daarnaast, in dezelfde minor, zullen aanbieden]. Wil je leren schrijven, dan zul je je technieken eigen moeten maken. Wood staat bij verschillende technieken op een inzichtelijke manier stil."

Creative writing is in vele - voornamelijk Engels/Amerikaanse universiteiten - sinds jaar en dag geïntegreerd in de bachelorprogramma's. Enkele jaren geleden heeft Ad Zuiderent aan de VU een mooie poging ondernomen. Lezenswaardig is zijn essay 'Literair schrijven, een academische discipline', dat op het internet kan worden gelezen (in een digitale brochure van Kunstfactor, bijlage 3). Het wordt tijd dat we het vak wederom in een universitaire context aanbieden.

Nieuwsgierig geworden? Wacht dan de berichten af en kijk ter zijner tijd in de digitale Studiegids 2011-2012 van VU/Letteren. Of neem contact op met een van de leden van onze groep. Welkom!

Literatuur op de Zuidas (5)

2011-03-07T21:50:00.022+01:00

Dostojevski

René Smit, voorzitter van het College van Bestuur van VU Amsterdam, is te gast op de aanstaande bijeenkomst van Literatuur op de Zuidas, 31 maart 2011. Hij treedt daarmee in de voetsporen van Karel van der Toorn - collegevoorzitter van de UvA - die eerder te gast was. Smit zal vertellen over zijn literaire passie, de roman Misdaad en straf van Dostojevski, monumentaal vertaald en uitgegeven in de Perpetuareeks van Uitgeverij Athenaeum en absoluut canoniek. Voor wie het niet kent (zegt Smit onder meer): "een prachtig boek over de moraal in de samenleving en hoe mensen die vertalen naar hun eigen verantwoordelijkheid." Meer informatie op de site van VU-Connected, alwaar men zich ook kan aanmelden.

René Smit

Literatuur op de Zuidas is een succesvol initiatief van Uitgeverij Athenaeum, VUconnected, Amsterdam Bright City en de afdeling Moderne Nederlandse Letterkunde van de Vrije Universiteit. Het beoogt de culturele dynamiek op de Amsterdamse zuidas te verhogen, door prominente gasten aan te moedigen te spreken over de waarden van (grote) literaire werken in onze huidige wereld. ["Presentistisch, en niet onmiddellijk historiserend", zou men kunnen zeggen!] Elsbeth Etty - bijzonder hoogleraar literaire kritiek aan de VU - zal optreden als moderator. Iedereen is welkom. Informatie over de reeks bij Ben Peperkamp. [Illustratie: geschilderd portret van de auteur, gemaakt door Vassilij Grigorovič Pero, 1872. Daaronder: Réne Smit op het affiche van de reeks.]

Kies het boek voor één van de volgende keren; ga naar de site van VUconnected! En kijk hier voor een terugblik met foto's en een verslag en de videoregistratie.

Literatuur op de Zuidas (4)

2011-03-03T13:35:00.012+01:00

Giphart en Etty

In de reeks Literatuur op de Zuidas werd op 3 maart 2011 Ronald Giphart geïnterviewd door Elsbeth Etty over Decamerone van Giovanni Boccaccio - in vertaling uitgegeven in de schitterende Perpetuareeks van Athenaeum. Giphart's fascinatie had voornamelijk te maken met de benadering van liefde in dit boek: "zelfs overspel wordt er in goedgepraat". Meer informatie over tijd, prijs en plaats stond op de website van VU-connected. Op de foto: Giphart die ruimhartig aan Etty verklaarde hele zinnen uit Decamerone in zijn eigen werk te hebben verwerkt. Over intertekstualiteit gesproken.

Meer weten over Ronald en zijn werk aan de VU? Bekijk dan zijn weblog! Zie verder - voor foto's - deze site. In zijn column van 6 maart 2011 in de Volkskrant schreef Ronald bovendien:

Hieronder vind je tot slot de videoregistratie:

Literatuur en religie

2011-03-01T21:08:00.009+01:00

In 2008 begon Drs. Marijntje Gerling, die zowel letteren als theologie studeerde aan de Universiteit Utrecht, bij Ben Peperkamp met haar (buiten)promotieonderzoek naar de dynamische betrekkingen tussen literatuur en religie. Haar interesse voor dit onderwerp werd gewekt toen zij begon aan haar doctoraalscriptie waarin het intertekstuele verband tussen Das Heilige (1917) van de theoloog Rudolf Otto (1869-1937) en de roman Siegfried (2001) van Harry Mulisch wordt onderzocht. Dit werk mondde uit in een mooi artikel: 'Siegfried en Das Heilige. Over de representatie van godsdienstwetenschappelijke kennis in een roman van Harry Mulisch’, in: Nederlandse Letterkunde 12 (2007), p. 73-93.

Ook in haar dissertatie wil Gerling onderzoeken hoe moderne Nederlandstalige literatuur en religie zich tot elkaar verhouden. Haar uitgangspunt is dat het begrip religie in onze cultuur en literatuur géén eenduidige categorie aanduidt, maar betrekking heeft op uiteenlopende dimensies van taal, handelingspraktijk en (boven)werkelijkheid en dat deze meerduidigheid in de analyse van literaire representaties van religie moet worden meegenomen. Een en ander zal worden uitgewerkt en gedemonstreerd in een intertekstuele analyse en interpretatie van Jan Siebelinks bestseller Knielen op een violen.

Marijntje Gerling werkt momenteel als literatuurcritica bij het Nederlands Dagblad.

Sleuteloog als herinneringstekst

2011-03-01T12:47:00.004+01:00

In haar onlangs voltooide masterscriptie analyseert Marjo Snoodijk de roman Sleuteloog van Hella Haasse als een zogenaamde herinneringstekst. In deze roman staat immers het Nederlands koloniale verleden in Indië centraal. Uitgangspunt is, in het voetspoor van het werk van Ann Rigney, dat wanneer literaire auteurs historische gebeurtenissen representeren - of over maatschappelijke veranderingen of trauma’s schrijven - een monument kunnen oprichten dat mede bijdraagt aan de vorming van ons collectief geheugen. Hoe dat precies in en met de roman van Haasse gebeurt, is door Marjo grondig in haar scriptie onderzocht in het perspectief van recente theorievorming. Jacqueline Bel begeleidde haar. Wij feliciteren Marjo van harte met haar voltooide werk!

Protest, 21 januari 2011

2011-01-25T10:56:00.013+01:00

We staat niet op de schitterende foto die op de voorpagina van NRC van 21 januari 2011 werd afgedrukt, noch op de fotosite van de VSNU, maar Johan Koppenol en ik waren er wél, in Den Haag: verenigd in protest tegen de beoogde bezuinigingen op het hoger onderwijs. Op onderstaande foto staat mijn collega proximus met toga, baret en sjaal op het Lange Voorhout, voor de autobus die ons van de VU naar de hoofdstad bracht.

Prof.dr. Johan Koppenol

Research Master 2011-2012

2011-01-14T23:34:00.016+01:00

Toen ik op 1 juni 2007 aan de VU met werken begon, was er slechts één researchmasterstudent op het gebied van de Letterkunde. Nu, in januari 2011, hebben we er ruim tien: allen hard werkende en getalenteerde studenten die zich gedurende de tweejarige masteropleiding met overgave tot onderzoeker willen ontwikkelen. Ook voor volgend academiejaar [2011/12] zijn we op zoek naar geïnteresseerden voor deze tweejarige master die door de VU Graduate School of Humanities wordt geherbergd!

Bachelorstudenten in en buiten de VU met uitgesproken ambities op het gebied van wetenschappelijk onderzoek en meer dan gemiddeld goede studieresultaten, kunnen zich aanmelden. Wie nieuwsgierig is naar dit uitdagende programma en wil weten hoe z/hij zich kan kandideren, kan contact opnemen met Ben Peperkamp of een van de andere hoogleraren uit onze groep.

Maar raadpleeg altijd eerst de inleidende powerpoint (uit 2009, maar in 2011 nog steeds actueel). Ook voor studenten die "twijfelen", geldt de uitnodiging contact op te nemen. Wat kan mooier zijn dan een een tweejarig intensief verkeer met kunst en kunstwetenschap en alle aandacht om je verder te ontwikkelen?

Scriptieklas 2011

2011-01-14T23:14:00.005+01:00

In de brief over de scriptieklas 2011, die we reeds eerder per email verzonden en die nu ook kan worden gedownload, staat zeer belangrijke informatie die elke (derde jaars) bachelorstudent zich moet aantrekken wanneer z/jij de laatste helft van dit lopende academiejaar de scriptie wil gaan schrijven en voltooien. Ajb: lees, interpreteer en handel dus naar dit schrijven; bij (aanvullende) vragen ben je meer dan welkom bij de coördinator, Ena Jansen. Veel succes tussen de boeken.

Opnieuw de beste (plus verzuchting)!

2011-01-14T12:40:00.016+01:00

Volgens de redactie van de Keuzegids Onderwijs Universiteiten 2011 biedt de VU de beste bacheloropleiding Nederlands aan! Dat betekent dat we voor de derde keer op rij tot de absolute top behoren! Want ook over 2009 en 2010 stonden we in deze gids glansrijk op nummer 1. Mag ik allen bedanken die zich voor dit mooie resultaat hebben ingespannen?

En hoe lang houden we het nog vol, denk ik. met de aanhoudende bezuinigingen op het universitaire onderwijs: miljoenen voor de komende jaren? Wat moet ik zeggen, wanneer ik 21 januari 2011 deelneem aan de protesten in Den Haag. Want, zo schrijft de VSNU: "De rectoren van de Nederlandse universiteiten maken zich ernstig zorgen over de voornemens van het kabinet [en hebben daarom een Dag van de Academische Treurnis uitgeroepen]. Zij roepen daarom hoogleraren op om vrijdag 21 januari deel te nemen aan een Bijzondere Academische Zitting in Den Haag. Dit om het grote belang van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek voor Nederland te onderstrepen."

Zal ik zeggen dat onderwijs van "belang" een prijs kost, er een grens is aan wat docenten vermogen terwijl het vele werk van onze studenten onophoudelijk aandacht behoeft, om over ons bestuurlijk en wetenschappelijk werk nog maar te zwijgen? We roepen al 20 jaar - wie luistert er?

Nieuwe schrijvershuisbezoeken

2011-01-14T12:28:00.009+01:00

In november en december 2010 bezochten studenten Nederlandse letterkunde drie schrijvers thuis in het kader van het college Schrijvershuisbezoeken: Wanda Reisel, Pia de Jong en Thomas Rosenboom. Telkens stond daarbij een recente roman centraal: Plattegrond van een jeugd van Reisel, Lange dagen van De Jong en Zoete mond van Rosenboom. Een van de opdrachten tijdens de huisbezoeken was de reconstructie van de literatuuropvatting van de schrijver, mede op basis van de gevoerde gesprekken. Win Castermans wijdde in Ad Valvas van 13 januari een artikel over het bezoek aan Rosenboom. En Guusje Jol, een van de studenten, schreef onderstaande column:

Toeval bestaat

Zo’n vijftien studenten zitten verspreid op de grond, sommigen onder de enorme plant, en op alle beschikbare stoelen. We zijn thuis bij Thomas Rosenboom in het kader van het vak Schrijvershuisbezoeken. De missie van het vak, en dus van dit huisbezoek: zicht krijgen op de literatuuropvattingen van ‘de schrijver’. Onder de deskundige leiding van docenten Jacqueline Bel en Renate Dorrestein legden we eerder bezoeken af aan Wanda Reisel en Pia de Jong.

Het blijft een vreemde gewaarwording: zo’n invasie van studenten in het privé-domein van meer of minder bekende Nederlander. Ergens lijkt het een beetje alsof je in een reallife soap zit. Van de andere kant: de –normaal vrij anonieme- instantie achter een boek komt zo tot leven. Je komt als het ware door de achterdeur het boek binnen. Dat werpt soms een heel ander licht op de zaak.

Bijvoorbeeld dat het niet eenvoudig is om in beeld te krijgen van wat nu de literatuuropvatting van een schrijver is. Elk bezoek is gedegen voorbereid zodat we op het moment suprême niet met de mond vol tanden zitten. Maar de bezochte schrijvers blijken niet zo bewust bezig te zijn met literatuuropvattingen tijdens het schrijven. Thomas Rosenboom zegt onder andere: ‘schrijven is meer doen dan denken’.

Wat wél duidelijk is geworden tijdens dit college, is dat de schrijver soms zijn of haar wenkbrauwen verbaasd optrekt over academische analyses. Patronen? Tsja, als je het zo zegt, kun je die er wel in zien… En die surrealistische, onwerkelijke elementen in dat boek? Dat waren juist autobiografische gegevens! Maar het allerergste voor ons als academici-in-spe: de enorme rol van toeval. Een verhaal kiest toevallig die ene schrijver, de schrijver komt toevallig die belangrijke verhaallijn tegen. Dat de verhaallijnen parallel lopen: ook toeval. Aan ons de schone taak dit op academische wijze te benaderen…

Op de foto, tenslotte, gemaakt door Jacqueline Bel: Renate Dorresteijn in gesprek met Thomas in diens woonvertrek, centrum Amsterdam.

Ronald Giphart: schrijver op lokatie 2011

2011-01-13T12:51:00.002+01:00

We hebben er gelukkig nog steeds middelen voor. Ronald Giphart wordt per 1 februari 2011 de nieuwe Schrijver op Locatie van de Vrije Universiteit. In deze rol zal hij vele discussies aanzwengelen, een bijdrage leveren aan colleges en het kerstgeschenk 2011 voor de VU schrijven. Ook organiseert hij activiteiten voor en met studenten en speelt hij een actieve rol bij de populaire schrijvershuisbezoeken (waarbij studenten en de Schrijver op Locatie samen een collega-schrijver bezoeken voor een indringend gesprek in diens woon- of werkkamer).

Ronald Giphart is de opvolger van Renate Dorrestein (2010), Christine Otten (2009), Marcel Möring (2008) en Abdelkader Benali (2007). Zijn aanstelling duurt een jaar en loopt tot 1 februari 2012. Hij zal worden gestationeerd bij de Faculteit der Letteren.

Ronald studeerde enkele jaren Nederlands in Utrecht en schreef daarna een omvangrijk en veelvuldig gerecenseerd literair oeuvre bijeen. Hij staat vast dat hij één maal door Ben Peperkamp is geinterviewd, op een literaire avond voor Utrechtse studenten Nederlands.

Literatuur op de Zuidas (3)

2010-11-17T11:50:00.015+01:00

Op donderdag 25 november 2010 treedt Marco de Waard in gesprek met Pieter Steinz in de reeks “Literatuur op de Zuidas” over Faust van Goethe. Pieter Steinz is historicus en chef boeken van NRC Handelsblad. Steinz koestert een grote fascinatie voor de dodenbezweerder, sterrenwichelaar en alchemist en schreef daarom het boek De duivelskunstenaar- de reis van doctor Faust door 500 jaar cultuurgeschiedenis. Het omslag van dat boek zie je hiernaast.

Waarom lieten zo veel schrijvers en kunstenaars zich door Faust inspireren? En wat heeft hij ons vandaag de dag nog te zeggen? Marco de Waard is docent Literatuurwetenschap aan Amsterdam University College. De reeks "Literatuur op de Zuidas" komt tot stand in samenwerking met VUconnected, de afdeling Moderne Nederlandse Letterkunde van de Faculteit der Letteren, Uitgeverij Athenaeum en Boekhandel van Rossum. Iedereen is welkom. Tijd: van 19.00 tot 20.30 uur, met na afloop een borrel. Voorafgaand aan het gesprek is er mogelijkheid voor diner! Aanmelden via olivier.otten@amsterdambrightcity.nl. Informatie over de reeks bij Ben Peperkamp.

Inmiddels is een verslag van de avond te zien op youtube:

Hafid Bouazza en de literaire kritiek

2010-11-16T21:36:00.007+01:00

Halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw liet een nieuwe groep schrijvers zich horen in de Nederlandse literatuur. Mustafa Stitou debuteerde in 1994 als eerste lid van deze groep met de veelgeprezen dichtbundel Mijn vormen. Hij werd gevolgd door Hans Sahar, Naima El Bezaz, Hafid Bouazza en Abdelkader Benali. Deze schrijvers behoren allen tot de tweede generatie Marokkanen in Nederland. Ze zijn geboren in Marokko, maar op jonge leeftijd naar Nederland gekomen waar zij zich literaire ontplooiden en stem gaven aan onze multiculturele samenleving.

Sanne Bakker deed in haar bachelorscriptie onderzoek naar de receptie van het werk van één van deze auteurs: Hafid Bouazza. De rol die de literaire kritiek speelde bij de ontvangst van de groep auteurs is als opmerkelijk bestempeld door onder anderen Ton Anbeek en Liesbeth Minnaard. Buitenliteraire factoren zouden volgens deze critici in de receptie een (te) belangrijke rol gespeeld hebben. De nadruk zou met name op de afkomst van de auteurs hebben gelegen - meer dan op de eigen kwaliteiten van hun eigenzinnige werk.

Door middel van analyses van recensies en een vergelijking tussen de receptie van Hafid Bouazza en Hans Sahar blijkt dat dat niet het geval is: Bouazza’s oeuvre is wel degelijk op literaire kwaliteit beoordeeld; buitenliteraire factoren speelden slechts een bijrol in het receptieproces. Waarmee een onjuiste aanname is weerlegd en genuanceerd. En daar zijn we in een wetenschappelijke opleiding naar op zoek.

Sanne Bakker, Van Marokkaanse sprookjesverteller tot Nederlandse woordkunstenaar; kritieken op het werk van Hafid Bouazza. Een receptieonderzoek. Bachelorscriptie VU: Amsterdam 2010. Begeleider: Jacqueline Bel.

E-book: symposiumplannen

2010-10-11T00:10:00.013+02:00

De internationale discussies over het e-book, dat in Amerika inmiddels ruim 8 procent van de boekenomzet vormt en het klassieke (gedrukte) boek naar men zegt "in toemende mate onder druk zet", gaan gestaag verder. Vergelijk het artikel van Julie Bosman in The New York Times van 11 augustus 2010 ['Quick Change in Strategy for a Bookseller'] waarin onder meer het volgende wordt beweerd:

"For readers, e-books have meant a transformation not just of the reading experience, but of the book-buying tradition of strolling aisles, perusing covers and being able to hold books in their hands. Many publishers have been astounded by the pace of the e-book popularity and the threat to print book sales that it represents. If the number of brick-and-mortar stores drops, publishers fear that sales will go along with it. Some worry that large bookstores will go the way of the record stores that shut down when the music business went digital."

Maartje Somers meldde in NRC van 5 februari 2010 ['Zet je schrap, daar komt de e-orkaan'] vergelijkbare dingen; een afschrift van haar stuk is te vinden op een site over e-readers. En in MarketWatch - een site van het Wall Street Journal - werd onder de titel 'Electronic books may transform publishing industry; executives discuss impact of e-books at Frankfurt Books Fair' vorig jaar [15 oktober 2009] reeds bericht over de verwarring bij uitgevers (en investeerders) tijdens de Frankfurter Buchmesse.

Deze artikelen vele vragen op. Wat houdt die (veronderstelde) veranderde "leeservaring" in een digitale context dan precies in? Wat gebeurt er in Europa (Nederland)? Is de vergelijking met de muziekindustrie wel legitiem, onder verwijzing naar het boek Appetite for Self-Destruction: The Spectacular Crash of the Record Industry in the Digital Age van Steve Knopper? Wat betekent deze cultuurverandering voor ons (universitaire) letterkundeonderwijs? Voor mijn studenten en colleges?

Kortom: wordt het niet eens tijd aan de Vrije Universiteit een verkennend Symposium over deze problematiek te organiseren?

Studentenoordeel Elsevier 2009: 7.6

2010-10-09T09:59:00.016+02:00

We kijken met gepaste trots terug op 2009. Voor de derde keer op rij heeft onze bacheloropleiding hoog gescoord op de door Elsevier georganiseerde enqûete onder de studenten! We delen de eerste plaats met Nijmegen. Zie verder de website van Elsevier waarop de resultaten [oktober 2010] zijn te vinden. Wel is ons eindcijfer lager dan de vorige keer, toen we een 7.8 behaalden. Blijven opletten dus.

Literatuur op de Zuidas (2)

2010-10-06T15:59:00.017+02:00

Jort Kelder, spraakmakend televisiepresentator en oud-hoofdredacteur van het tijdschrift Quote, heeft een uitgesproken fascinatie voor de roman Kaas van Willem Elsschot: het boek waarin het personage Frans Laarmans een agentschap in Edammer kazen begint. Op dinsdag 4 november 2010 19.00 uur precies, in een presentatie voor Literatuur aan de Zuidas, een initiatief van de leerstoelgroep Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Vrije Universiteit, VU-Connected en Uitgeverij Athenaeum waar Kaas in een schitterende editie is verschenen [illustratie], licht hij deze fascinatie voor het boek en de schrijver nader toe. Elsbeth Etty vraagt hem waarom iedereen het boek nu zou moeten lezen. Vraag van de avond, die hier langs wegen van de moderne literatuur beantwoord wordt: wat is een goede ondernemer?

Amsterdam, Amsterdam Bright City - Het Grand Café, Claude Debussylaan 2-8. Prijs: € 5,00, Leden: € 2,50, Studenten: € 0,00. Informatie op de website van VU-Connected.

Vrije Competitie NWO (1)

2010-10-02T10:52:00.003+02:00

Ben Peperkamp heeft per 1 oktober 2010 zitting genomen in de "tweede" Beoordelingscommissies Vrije competitie Geesteswetenschappen 2010 van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Opdracht is samen met andere vakgenoten beargumenteerd te oordelen over aanvragen op het gebied van de humaniora en daarmee een impuls te geven aan de ontwikkeling van ons vitale wetenschapsgebied.

Schrijvende vrouwen

2010-10-01T13:26:00.008+02:00

In juli 2010 verscheen het boek Schrijvende vrouwen, Een kleine literatuurgeschiedenis van de Lage Landen (1880-2010) onder redactie van Jacqueline Bel en Thomas Vaessens. Het laat de lezer in zesenvijftig schrijversportretten kennismaken met de breedte en de rijkdom van de Nederlandstalige literatuur sinds 1880. Zoals alle geschiedenissen is ook deze kleine geschiedenis selectief. In dit boek draait het om de vraag wat er gebeurt wanneer we een louter vrouwelijke lijn door de moderne Nederlandse en Vlaamse literatuur trekken. Het belangrijkste selectiecriterium (de auteurs moeten vrouw zijn) staat overigens niet op de voorgrond. Maar in veel bijdragen speelt het gender-perspectief wel een rol. Zoals bij Cécile Goekoop, die in Hilda van Suylenburg, bijgenaamd de ‘Hollandsche Negerhut’, de vrouwenkwestie aansneed en propageerde dat de vrouw alleen met een betaalde baan gelukkig kon worden. Of bij Annie Salomons, in haar min of meer autobiografische debuutroman Een meisje-studentje (1907) over een meisje dat de destijds atypische stap zet om te gaan studeren. En later bij Anja Meulenbelt, die afrekende met het mannenbolwerk waarin literatuur van vrouwen werd afgedaan als ‘damesromans’.

Schrijvende vrouwen beperkt zich nadrukkelijk niet tot de emancipatoire thematiek. Connie Palmen wordt bijvoorbeeld gepresenteerd als schrijver én filosoof. Schrijvers als Charlotte Mutsaers, Désanne van Brederode en Marjolein Februari worden gezien als belangrijke postmoderne auteurs. In december 2010 verschijnt ook een Engelse vertaling van Schrijvende vrouwen.

Schrijvende vrouwen is uitgegeven bij Amsterdam University Press.

Marginalisering en Transnationalisme

2010-10-01T11:38:00.002+02:00

Ena Jansen heeft van 27 tot 29 september 2010 het veertiende congres bijgewoond van de Afrikaanse Letterkunde Vereniging aan de Nelson Mandela Metropolitan Universiteit, Port Elizabeth in Zuid-Afrika. Thema van het congres was "Marginalisering en Transnationalisme". Op de bijeenkomst zijn vijftig referaten geleverd door congresgangers uit Zuid-Afrika, Nederland, België en Polen. Ena was de eerste keynote speaker. De titel van haar referaat luidde ‘Klein-Julia en KC. Ontwrigtende funksies van huisbediende-karakters in Afrikaanse stadsverhale.’

Ena is verder herkozen als buitenlands bestuurslid van de ALV voor de periode 2010-2012. Zie verder de ALV-website. Op de foto: ontmoeting tijdens het diner met prof Michael Somniso en zijn vrouw Cindy; Somniso is de directeur van de School voor Talen, Media en Cultuur aan de Faculteit Geesteswetenschappen van de Nelson Mandela Metroplitan University, Port Elizabeth, ZA.

'Oorlog in oorlog'

2010-09-26T12:23:00.009+02:00

Wouter Schrover - die recentelijk aan zijn promotieonderzoek is begonnen - publiceerde zijn essay “De oorlog in de oorlog; infectieziekten in Knife song Korea”. Het stuk handelt over de betekenissen die aan ziektes als gonorroe, tuberculose, malaria en lepra toegekend worden in de roman van de Amerikaanse schrijver, arts en voormalig docent chirurgie aan de Yale School of Medicine, Richard Selzer. Het essay is opgenomen in de bundel Besmet (Utrecht: De Tijdstroom 2010), die is verschenen in de reeks Literatuur & Geneeskunde van het VU medisch centrum. In dit boek staan naast essays ook enkele gedichten (van o.a. Neeltje Maria Min en Leo Vroman) en verhalen (van o.a. Kristien Hemmerechts en William Carlos Williams) - alle handelend over besmetting, besmettelijke ziekten en de implicaties daarvan.

Vrienden & Visioenen

2010-09-26T08:55:00.007+02:00

Bij de Historische Uitgeverij verschijnt deze week een lijvige studie van Dick van Halsema, emeritus hoogleraar moderne nederlandse letterkunde van onze faculteit. De titel luidt Vrienden & Visioenen; een biografie van Tachtig. Meer informatie over dit boek is te vinden op de website van de uitgever.

Literatuur op de Zuidas (1)

2010-09-25T19:49:00.030+02:00

Er is volop literatuur op de Zuidas. In samenwerking met Uitgeverij Athenaeum en VU-Connected start de leerstoelgroep Moderne Nederlandse Letterkunde van de Vrije Universiteit vanaf donderdag 30 september 2010 in Grand Café Amsterdam Bright City (ABC) een reeks bijeenkomsten, waarbij prominente gasten zullen spreken en discussiëren over hun favoriete literaire meesterwerken. In het bijzonder zullen de gasten met ons van gedachten wisselen over de weergaloos mooie titels uit de door Athenaeum uitgegeven Perpetua-reeks: een schat van (inmiddels klassieke) literatuur en boekverzorging. Meer informatie over de bijeenkomsten is te vinden op de site van VU-Connected.

De eerste bijeenkomst verwelkomen we Karel van der Toorn, voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam en voormalig VU-hoogleraar. Hij zal aandacht vragen voor de romans van Marcel Proust (À la recherche du temps perdu) en gedichten van T.S. Eliot (The waste land). Ben Peperkamp, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde van de VU, modereert. We verwachten iedereen. De toegang is gratis (voor studenten).

De volgende spreker is Jort Kelder, over Kaas van Willem Elsschot. Informatie hierover volgt spoedig. Zegt het voort!

Inmiddels is een videosamenvatting van het gesprek met Karel van der Toorn te zien op youtube.

Vaknetwerk leraren gaat moedig verder [2010/11]!

2010-09-21T00:33:00.003+02:00

Op 8 oktober 2010 spreken wij opnieuw met een groep betrokken leraren uit het Middelbaar Onderwijs, in vervolg op de startbijeenkomst van september 2009. Onderwerp van gesprek blijft de inrichting van het literatuuronderwijs. Nieuwe deelnemers (studenten, leraren, universitair docenten) zijn van harte welkom. Doel is een nieuwe cursus te ontwikkelen voor scholieren uit de hoogste klassen van HAVO-VWO, waarin de productie (schrijven en digitaal uitgeven) van eigen werk centraal staat.

Dagje literatuur [2010]

2010-09-15T21:53:00.017+02:00

Ben je een arme scholier? Wil je weten wat wij aan de De Boelelaan doen? Hoe je professor wordt? Wat literatuur of een letterkundestudie aan een universiteit inhoudt? Volg dan (gratis) de masterclasses van het Dagje Literatuur Studeren op 18 november 2010 en ervaar hoe het is om Nederlands te studeren in een vitale universitaire omgeving. Zie de website van onze faculteit voor informatie. Je kunt ook de flyer downloaden of contact opnemen met Ben Peperkamp, die een college zal verzorgen en al je vragen zal beantwoorden.

NWO-subsidie voor twee VU Research Design-studenten [2010]

2010-09-10T21:30:00.012+02:00

De Faculteit der Letteren van de Vrije Universiteit Amsterdam heeft liefst drie (uit in totaal slechts zeventien) promotieprojecten binnengehaald. Deze projecten vallen binnen het nieuwe programma Promoties in de Geesteswetenschappen, dat NWO (de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) runt in samenwerking met het Regieorgaan Geesteswetenschappen. Twee van deze drie VU-studenten hadden deelgenomen aan Research Design 2: het college, gegeven door Ben Peperkamp, waarin studenten, op top niveau, elkaars onderzoeksvoorstellen kritisch bespreken en waarderen volgens NWO-criteria. De derde laureaat is Wouter Schrover, waarover elders op deze site. Volgend jaar 2011 is een nieuwe ronde bij NWO voorzien (en heel spoedig: een nieuw college RD2). Meer informatie over dit schitterende resultaat op de algemene website van onze faculteit. Waar colleges zoal niet goed voor zijn!

Slavernijromans

2010-09-02T22:31:00.011+02:00

Saskia Terpstra heeft in haar masterscriptie onderzoek gedaan naar de representatie van zwarte personages in moderne slavernijromans uit het Caribische gebied. Voor dit onderzoek, dat nauw aansluit bij het onderzoekswerk van Ena Jansen, heeft zij drie romans geanalyseerd (Hoe duur was de suiker? van de Surinaamse Cynthia Mc Leod uit 1987, Slaaf en meester van de Antilliaanse Carel de Haseth uit 1988, en Pelican Bay van de Nederlandse schrijfster Nelleke Noordervliet uit 2002) waarbij zij naging of (en hoe) deze personages een stem krijgen. Om de daarmee verbonden strategieën van representeren te onderzoeken, heeft zij gebruik gemaakt van de theorieën van, onder anderen, Maaike Meijer en Stuart Hall.

De conclusie van haar analyse luidt dat de zwarte personages inderdaad een stem krijgen, maar dat de wijze waarop en de mate waarin dat geschiedt, nogal verschilt. In de romans uit de voormalige koloniën komen de inheemse personages vaker aan het woord dan die in de geselecteerde roman uit het ‘moederland’. In de wijze waarop de zwarte personages aan het woord komen, zijn voorts vier strategiën te onderscheiden; men `spreekt´ door middel van blikken (slaven dienden uit nederigheid hun ogen neer te slaan), door middel van een daadwerkelijke stem, door middel van een indirecte of impliciete stem (dat is het geval wanneer deze personages een vriendschappelijke of liefdesrelatie aanknopen met hun baas) en, als laatste, door middel van protest of opstand (daden zeggen meer dan duizend woorden).

De slaven die in de romans figureren, zijn (zo bleek) huisslaven. Deze hebben een bepaalde voorgeschiedenis met hun meesters en zijn daarom allen dicht in de buurt van hun blanke meesters te vinden. In alle onderzochte romans hebben de relaties iets weg van een familieband. Deze band wordt zowel positief als negatief gewaardeerd. De negatieve waardering komt terug in de vorm van de vergelijking slaaf-hond. De meesters willen immers dat hun slaven trouw zijn 'als een hond'. Tegelijkertijd gebruiken ze de vergelijking om te blijven benadrukken dat de slaven, ondanks hun hechte relaties met de blanken, minder zijn dan de meesters, en dus verschillen.

Begeleider: Prof. dr. Ena Jansen

Arie Storm in dienst

2010-09-02T01:13:00.006+02:00

Per 1 september 2010 is de criticus en literatuurwetenschapper Drs. Arie Storm bij ons in dienst getreden [0,2 fte]. Hij is belast met een onderzoek naar de haalbaarheid van een leergang "creative writing" voor onze studenten en voor belangstellenden van buiten, waarbij we literaire schrijfvaardigheden en literair-historische kennis op aantrekkelijke wijze willen combineren. Februari 2011 verwachten we zijn rapport.

Anne-Fleur van der Meer in de Research Master

2010-09-01T21:45:00.017+02:00

Per 1 september 2010 is Anne-Fleur van der Meer, studente Moderne Nederlandse Letterkunde, toegelaten tot de Research Master op basis van een voortreffelijk geschreven bachelorscriptie over De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch. Daarin onderzoekt zij, mede in de context van het promotieonderzoek van Willemijn van der Linden en de studies van Ben Peperkamp, \de functie en betekenis van parodie in de beroemde roman. Zij beweegt zich daarmee in het domein van Literature and Science Studies.

In het bijzonder werpt zij een verhelderend licht op een romanpassage waarin de hoofdpersonages, Onno en Max, de wandeling naspelen die Freud en Mahler (illustratie) in de zomer van 1910 door Leiden maakten. Onno, in de rol van Freud, helpt Max (die Mahler speelt), onder verwijzing naar of met gebruikmaking van psychoanalytische termen en technieken, in een mum van tijd van al zijn psychische problemen af. De ongelukkige componist lijdt aan impotentie en zijn vrouw heeft daarover te klagen. Met dit spel geven de personages de wetenschappelijke praktijk die zij imiteren, een komische of parodiërende draai.

De literaire strategie van de parodie blijkt in de passage te functioneren als transformator van wetenschappelijke inzichten. Een gedetailleerde analyse van de aard van deze transformatie maakt duidelijk dat wetenschappelijke termen en theorieën, nu zij in een fictionele context worden geïntegreerd, met nieuwe betekenissen worden opgeladen. De polemische functie die aan de parodie wordt toegekend, maakt bovendien dat de representatie van de psychoanalyse kan worden ingebed in kritische opvattingen over (de autoriteit van) Freud en zijn therapeutische praktijk zoals deze in onze cultuur gevestigd zijn.

Deze conclusie onderstreept de aanname dat discussies over wetenschappelijke theorieën niet enkel door literatuur worden opgenomen en weerspiegeld, maar dat literatuur kan worden beschouwd als actieve deelnemer aan een vitaal publiek debat over het bereik en de waarde van wetenschappelijke praktijken.

In de Research Master hoopt Anne-Fleur zich verder in het domein van Literature and Science Studies te kunnen verdiepen en bovendien haar onderzoeksvaardigheden breder te kunnen ontwikkelen. Een artikel over haar bevindingen is in voorbereiding.

Zie voor de wandeling van Freud en Mahler ook de site van het Nederlands Psychoanalytisch Insitituut.

Van Korreweg naar Korreweg

2010-09-01T21:16:00.012+02:00

Op vrijdagmiddag 17 september 2010 15.00 uur organiseert de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur van de Vrije Universiteit een feestelijke bijeenkomst met de oud-studenten of alumni. Aanleiding hiervoor is: het begin van de nieuwe cursus 2010-2011, het aantreden van Ben Peperkamp als hoofd van de afdeling Literatuur en Cultuur, die daarmee Johan Koppenol opvolgt; en - belangrijkste punt - de verschijning van het nieuwe boek van Ad Zuiderent: Van Korreweg naar Korreweg. 75 plaatsen in het leven van Gerrit Krol. Amsterdam, Querido, 2010. Sprekers over dit mooie boek zijn Ben Peperkamp (onder de titel: 'De B van biografie (en de M van Mulisch)'), Ad Zuiderent ('Het ideaal van de incomplete biografie'), die na zijn feestelijke afscheid de VU weer bezoekt, en Elsbeth Etty ('Omineuze omissies: Van A(d) naar B(orkum) tot Z(uiderent)'). Iedereen is welkom in zaal 4A-05 van het hoofdgebouw. Aansluitend is er een borrel met bitterballen, op het nieuwe middenplein van de tiende, feestelijk aangeboden door de opleiding.

Vaders bij Mulisch

2010-09-01T15:08:00.041+02:00

Cynthia Spaan heeft in haar bachelorscriptie, die september 2010 met succes werd afgerond, interpretatief onderzoek verricht naar enkele samenhangende intertekstuele verwijzingen in De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch. In het bijzonder onderzocht zij de functie en betekenis van de verwijzingen naar Brief aan den Vater van Franz Kafka en de roman Vaders en zonen van Toergenjev – teksten waaraan Mulisch, via zijn personages Max en Onno, tegenovergestelde visies op de relatie tussen vaders en zonen verbindt.

Kafka schreef zijn brief naar aanleiding van drie dramatisch mislukte huwelijkspogingen. De tekst getuigt van een gefrustreerde relatie met zijn strenge en conservatieve (joodse) vader Hermann. Bovendien releveert Kafka zijn onmacht en schuldbesef, Tussen vader en zoon botert het dus slecht: de vader is autoritair, zelfbewust - terwijl de zoon zich juist nietig en machteloos gevoelt. Ook in Vaders en zonen van Toergenjev speelt het generatieconflict en daaraan verbonden visies op masculiniteit en familie een prominente rol. Maar in deze roman is niet de vader de “kwetsende partij”, maar juist de zoon. In zijn beleving is de vader een soort van sul die niet met de tijd is meegegaan, nieuwe (wetenschappelijke) ontwikkelingen niet begrijpt en als gevolg daarvan van zijn eigen kind vervreemd geraakt.

In haar werkstuk heeft Cynthia verduidelijkt hoe Mulisch deze uiteenlopende narratieve visies op vader- en zoonschap in De ontdekking heeft verwerkt en wat ze betekenen in relatie tot de roman als geheel, waarin familie en familievorming prominente motieven zijn.

Begeleider: prof.dr. Ben Peperkamp

Wouter Schrover als promovendus aangesteld

2010-09-01T12:11:00.015+02:00

Sinds 1 september 2010 is Wouter Schrover niet enkel als docent (0,2 fte), maar ook als onderzoeker (0,8 fte) werkzaam bij de leerstoelgroep Moderne Nederlandse Letterkunde. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) verleende hem en Peperkamp (als projectleider) een subsidie voor het onderzoek The Art of Dying. The Representation of Euthanasia and Assisted Suicide in Contemporary Literature and Film. Beiden hadden deelgenomen aan de eerste subisideronde van Promoties in de Geesteswetenschappen (zie ook elders op dit blog).

Het promotieonderzoek, dat loopt tot 2014, gaat over de wijze waarop euthanasie en hulp bij zelfdoding gerepresenteerd worden in moderne romans en speelfilms. Met behulp van de narratologie, intertekstualiteitsonderzoek en receptiestudie hoopt Wouter te kunnen bepalen op welke wijze literatuur en film bijdragen aan publieke debatten over dit netelige onderwerp. Tot de bestudeerde werken horen onder meer Het refrein is Hein van de bekende Nederlandse arts en auteur Bert Keizer, de internationale bestseller One True Thing (verfilmd met Renée Zellweger en Meryl Streep) van de Amerikaanse Pulitzer Prize-winnaar Anna Quindlen en de veelgeprezen film Mar Adentro.

Het NWO-onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de afdeling Metamedica van het VU medisch centrum. Binnen Metamedica wordt al langere tijd gewerkt aan onderzoek naar de representatie van geneeskunde in de kunsten – in de breedste zin van het woord. Niet alleen levert dit wetenschappelijke publicaties op, ook worden er regelmatig symposia en lezingen georganiseerd en zijn er meerdere online ‘databases’ met betrekking tot de maatschappelijke verbeelding van geneeskunde in ontwikkeling. De belangrijkste daarvan is de database Literatuur en Geneeskunde waaraan Wouter de nodige bijdragen heeft geleverd. De database is primair bedoeld voor patiënten (en hun naasten) en medewerkers in de gezondheidszorg die op zoek zijn naar informatie over de verbeelding van een ziekte, van (morele) vraagstukken binnen de gezondheidszorg en aanverwante thema’s.

Met de dissertatie die Wouter thans voorbereid, wordt getracht een bijdrage te leveren aan de zogeheten medical humanities, meer specifiek aan het gebied van ‘literatuur & geneeskunde’, waarmee het een nauwe relatie onderhoudt met het onderzoek van Ben Peperkamp naar literaire representaties van wetenschappelijke kennis. Wouter heeft over dit onderwerp reeds veelvuldig gepubliceerd. Wij zijn blij met zijn benoeming!

Hoofd van Literatuur en Cultuur

2010-09-01T10:59:00.004+02:00

Per 1 september 2010 is Ben Peperkamp hoofd van de afdeling literatuur en cultuur.

Koolhaas' dieren kritisch besproken

2010-08-28T16:43:00.003+02:00

Willemijn van der Linden publiceerde in Studium: tijdschrift voor wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis 4 (2009) een kritische bespreking van de studie Koolhaas' dieren. Over de biologie van een schrijver (2008) van Wiel Kusters.

Filmpje over bronnenonderzoek

2010-08-01T15:47:00.017+02:00

Ten behoeve van de cursus "academische vaardigheden" (acva) heeft Ben Peperkamp in het voorjaar van 2010 meegewerkt aan een filmpje over bronnenonderzoek. Het resultaat is te zien op http://vimeo.com/12666830. Er zit veel Mulisch in! Zie ook de link op de website ICT in het letterenonderwijs VU.

Ben Peperkamp over Bronnen from Yolande Spoelder on Vimeo.

Carry van Bruggen

2010-07-02T13:25:00.015+02:00

In juni 2010 rondde Hanna Marije Booij haar mooie bachelorscriptie af over twee werken van Carry van Bruggen: het essay Hedendaagsch Fetischisme (1925) en de roman De verlatene (1909). Het onderzoek dat zij heeft verricht is tweeledig: enerzijds heeft zij onderzocht in hoeverre het essay en de roman modernistisch zijn, anderzijds heeft zij de intertekstuele relaties tussen beide teksten in kaart gebracht.

Tijdens het onderzoek is gebleken dat Carry van Bruggen in De verlatene standpunten heeft geintegreerd die in het essay worden verfijnd. De grondgedachte van haar filosofie is die van het anti-dogmatisme. Van Bruggen heeft de twijfel aan het dogma uitgewerkt in de oppositie van collectivisme en individualisme. Collectivisme staat of valt naar haar oordeel bij dogmatisme. Maar het dogma is een absurd gegeven volgens Van Bruggen, omdat het voorbij gaat aan de redelijk denkende individu. Hoewel individuen verlangen naar een gemeenschap, zullen intellectuelen zich proberen te onderscheiden. Door kritiek op het dogma brokkelt het waarheidsgehalte ervan langzaam af, waarop het collectief zich op zijn beurt heftiger en redelozer zal verzetten. In de roman is dit mechanisme vormgegeven door een diepgaande intellectuele twijfel van het hoofdpersonage aan het Joodse dogma.

Begeleiding: Dr. Jacqueline Bel

Huisbedienden

2010-07-01T10:22:00.008+02:00

Irma Bluijs en Aaltine van den Berg hebben in juli 2010 hun bachelorscripties voltooid onder leiding van Ena Jansen. Ze handelen over de representatie van zwarte huisbedienden in Zuid-Afrikaanse literaire teksten. Zij hebben verhalen onderzocht die tijdens de hoogtijdagen van de apartheid zijn geschreven door Minnie Postma (een Zuid-Afrikaanse schrijfster) en Clarissa Jacobi (een Nederlandse Jodin die na de Tweede Wereldoorlog naar Zuid-Afrika emigreerde en verhalen publiceerde over haar ervaringen in Kaapstad). Deze verhalen hebben ze vervolgens vergeleken met post-apartheid verhalen van Riana Scheepers.

Volgens Irma en Aaltine zijn er significante verschillen tussen de onderzochte bundels: enkel in de verhalen van Scheepers ligt de focalisatie bij de huisbediende, waardoor zij minder stereotype wordt uitgebeeld dan in het werk van Postma en Jacobi. Opmerkelijk is verder dat lezers bij Scheepers een zeer rooskleurig beeld van de ‘mevrouw’ krijgen aangeboden. Politieke en maatschappelijke omstandigheden convergeren met strategieën van representatie.

Dit (deel)onderzoek is ingebed in het recente onderzoekswerk van Ena over representaties van huisbedienden in Zuid-Afrikaanse literatuur. In 2012 verwachten wij haar 'grote boek'.

Parlando van Du Perron

2010-06-01T14:01:00.027+02:00

Eind juni 2010 voltooide Sanne Steensma haar bachelorscriptie over de dichtbundel Parlando van Du Perron. Daarin heeft zij onderzocht in hoeverre poëzie uit deze bundel modernistisch genoemd kan worden. Du Perrons proza is al in deze context geplaatst - Het land van herkomst uit 1935 wordt zelfs gezien als een schoolvoorbeeld van modernisme - maar zulks is niet het geval ten aanzien van zijn poëzie.

Sanne heeft het begrip gedefinieerd aan de hand van de bekende studie van Fokkema en Ibsch, Het modernisme in de Europese letterkunde uit 1985. Daarin wordt dit begrip echter uitsluitend toegepast op prozawerken. Daarom heeft zij ook enkele studies onder de loep genomen waarin het begrip wél betrokken wordt op poëzie. Op basis hiervan heeft zij een analysemodel opgesteld, enkele gedichten uit zijn bundel geselecteerd, deze geanalyseerd en tot slot aan dat model getoetst.

De uitkomst van het onderzoek was dat deze gedichten inderdaad bepaalde modernistische aspecten vertonen. Maar of de hele bundel als zodanig getypeerd kan worden, moet blijken uit nader literair-historisch onderzoek.

Begeleider: dr. Jacqueline Bel

Studiemiddag ICT, bronnen & humaniora

2010-05-26T07:14:00.013+02:00

Op woensdag 9 juni 2010 vindt een studiemiddag plaats over informatie-technologie en bronnenanalyse in de humaniora. Ben Peperkamp spreekt bij deze gelegenheid over 'Woordvelden en intertekstualiteit: Atlas.ti als onderzoeksinstrument voor letterkundigen'. Meer informatie in dit bestand.

Interview met Mulisch

2010-02-09T10:21:00.006+01:00

Studenten die sinds 5 februari 2010 deelnemen aan het Mulisch-college onder leiding van Ben Peperkamp en Willemijn van der Linden, zijn betrokken bij de voorbereiding van het televisieinterview van Mulisch, dat in de reeks NOVA College zal worden uitgezonden. Wil je meedoen? Heb je altijd al de grootste schrijver van Nederland willen ontmoeten? Wil je zelf een boek schrijven en advies krijgen van de Meester? Dit is je kans! Op 15 februari 2010 vinden de opnamen plaats in de Lutherse Kerk te Amsterdam.

Om bij de opname aanwezig te zijn ga je naar de website: http://www.novacollegetour.nl/. Meld je aan door te klikken op het kopje ‘aanmelden’. Hier vul je je naam, leeftijd, studie, e-mail en vraag aan Harry Mulisch in. Een goede vraag wordt gewaardeerd maar ook zonder vraag ben je van harte welkom.

Inmiddels is het interview opgenomen en te raadplegen in het archief van NOVA.

Geestelijke lenigheid

2010-01-25T23:20:00.013+01:00

Geestelijke lenigheid. De relatie tussen literatuur en natuurwetenschap in het werk van Frederik van Eeden en Felix Ortt, 1880-1930. Zo luidt de titel van het indrukwekkende proefschrift waarop L.K. Vermeer op 21 januari 2010 aan de Rijksuniversiteit van Groningen de graad van doctor verwierf. Promotor was prof. dr. Mary Kemperink. Voor een samenvatting raadplege men Narcis. Ben Peperkamp opponeerde. De integrale digitale tekst is te vinden op de website http://irs.ub.rug.nl/ppn/323775942. Het boek bevat een belangrijke bijdrage aan het onderzoek naar de wijze waarop (natuur)wetenschappelijk denken het literaire domein heeft beïnvloed en beschrijft enkele tot op heden nauwelijks onderzochte dimensies van de laat negentiende-eeuwse wetenschappelijke cultuur.

Wouter Schrover als docent in dienst

2010-01-14T06:13:00.004+01:00

Vanwege het vertrek van Laurens Ham naar de Universiteit Utrecht, zal per 1 februari 2010 Wouter Schrover als nieuwe docent in tijdelijke dienst worden aangesteld. Wouter studeerde Literatuurwetenschap in Leiden en volgde daarna de master Letterkunde aan de VU. Onder begeleiding van Dick Schram voltooide hij die laatste opleiding met een scriptie over de (soms) moeizame relatie tussen de literatuur en het recht. Naast zijn aanstelling aan de VU blijft Wouter actief voor de (in omvang nog bescheiden) database Literatuur & Geneeskunde van het VU medisch centrum. Zij die geïnteresseerd zijn in de verhouding tussen de medische wereld en de wereld van de letteren, kunnen hier annotaties vinden van romans, verhalen en films over geneeskunde, maar ook links naar andere online-bronnen over dit onderwerp, alsmede verwijzingen naar egodocumenten en (wetenschappelijke) artikelen. Hoe fascinerend de relatie tussen de twee genoemde werelden ook moge zijn, in het college - Actoren in het literaire veld, theorie en praktijk - dat Wouter aankomend semester verzorgt, zal hij zich beperken tot slechts één van beide werelden: de literaire.

Vertrek Laurens Ham

2010-01-06T11:02:00.009+01:00

Onze tijdelijke docent Laurens Ham (0,2 fte moderne letterkunde) is deze week definitief tot promovendus benoemd aan de UU. Hij zal, onder leiding van Frans Ruiter en Wilbert Smulders, gaan werken binnen een door NWO gesubsideerd onderzoeksproject 'Willem Frederik Hermans: De kracht van autonome literatuur'. Laurens wil graag per 1 februari 2010 zijn dienstverband beëindigen en in Utrecht beginnen. Laten we vrijdag 29 januari 2010 16.00 uur precies een glas heffen in het binnenpleincafe (The Basket) om Laurens voor zijn inspanningen te bedanken en te toasten op de mooie disseratie die hij gaat maken.